مجتمع جامعهء مدنی افغانستان (مجما)

	الف محمد شرر
سیاسی پلورالیزم

پلوراليزم هغه, اصطلاح او مفهوم دى چيگ د تگولنيگ په اقتصادي , سياسي او تگولنيزو برخو كيگ خگركگنديگإي. پلوراليزم د انحصار او يو بنستگيزو سيستمونو , كگوندونو او سازمانونو د تقابل او د دموكراسي د تامين دپاره غوره كيإي. كه چيري د يو كگونديز سيستم اصول په كلكه سره پلي شي , هر و مر د دكتاتوري خطره رامنحگته كيإي ؛ خو هغه بل لورة هم , همداسيگ دى , كه چيري بيگ حده ديموكراسي پلي شيگ , نو د انارشيزم د را ژوندي كيدلو أير امكانات شتون مومي . هو ! پلوراليزم په هغه تگولنو كيگ چيگ فرهنكگي كچه ييگ تگيتگه او اقتصاد ييگ ناتوان وي , د كگتگي په حگاى زيان رسوي .ويلاي شو چيگ د پلولاريزم نه أيريگ ناوؤه سياسي كگتگيگ هم پورته كيداى شي .يو كگونديز سيستم بيا په تگولنه كيگ , د خپلو سيالانو د تگكولو هخگه كوي، چى اّن د فزيكي نابودى تر پولي پورى پر مخ حگي . د دغه يو كگونديز سيستم د سياست د تطبيق په نتيجه كيگ د ديكتاتورة حاكمه ويره خپره او مخ پر فاشيزم روانيإي . تر اوسه پوري چيگ نؤة مونإ ته راپيژندل شويگ ده , دا په خگركگنده توكگه جوته شويگ ده چيگ ؛ د پلوراليزم ريشگتينيگ تطبيق په متمدنو تگولنو كيگ هرومرو دپلي كيگدو حگاى لري . خو په ورسته پاتيگ او توتاليترو تگولنو كيگ د پلوراليزم طرحه هم كگناه ده , حگكه توتاليتاريزم خپله د زور زياتي او أغرو وهلو پر بنستگ جوؤ سيستم دى, او هيخگكله د پخلاينيگ او كمپرامايز روحيه ور سره نشته . په تگولنه كيگ د انساني ژوند د توپير نه أكه لؤة , أير اؤخونه لري. دغه د ژوند لؤة په جلا جلا توكگه په تگولنه كيگ خپل شتون خگركگندوي ؛ چيگ د تگولنيگ په اقتصادي , سياسي او تگولنيزه برخه كيگ عمل كوي . كه چيره تگولنيزيگ اؤيكيگ دوكگؤو ترمينحگ وخگيؤو، نوپه بربنأه توكگه به جوته شي چى د دغو اؤيكو بنستگيز اقتصاد تگاكي. دا چي كوم اقتصادي لاملونه عمل كوي؟ كومي اؤيكي تگينكگشگت مومي؟ دچاپه كگتگه او يا تاوان دي؟ خگوك په كي ماتيگ او يابرى مومي؟ دا تگولي هغه پوشگتني دي چي حگواكمن حاكم سياست هغه ته حگواب ويلاى شي، حگكه بايد وليدل شي او بايد وخگيؤل شي چي د دغه سياسي حاكم رژيم ماهيت په كوم لور روان دى؟ اّيا د خلكو د كگتگو خگركگندوى دي، كه د خلكو د حگپلواو تگكولو؟ د پورتنة مباحثيگ پر اساس ويلاى شو چيگ په يوه بسيا قانوني او ديموكراته تگولنه كيگ اقتصاد، سياست او فرهنكگ په انأوليزه توكگه و ده كوي. دغه وده هم د تگاكلي اقتصاد او حاكم سياست زيگإنده ده. تگولنيزيگ، اقتصادي اؤيكي هم كولاى شي چيگ پر دوو معيار ونو را منحگته شي: - هغه اؤيكي چيگ خلكوته ييگ كگتگه أيگره او تاوان ييگ لإوي، مونإ هغه ته وكگؤ نيز اقتصادوايو. په نوموؤي تگولنه كي اقتصادي پلوراليزم، داپوشگتنيگ منحگته لاوؤي، لكه: چي كوم اقتصاد شگه او وكگؤنيزدى، او كوم نه دى؟ حگكه خلك هغه خواته حگي، چي كگتگي ييگ په كيگ وي، او د بسياينيگ خواته ييگ بوحگي. اقتصادي پلوراليزم، هغه ديموكراسي ده چي په توليدي پروسه كيگ عمل كوي، خلك هم، هغه خوشگوي چي ورته ستونزمنه نه وي. - هغه اؤيكي چي پرتوتاليتاري اصولو بنا، او وكگؤي د هغو و تابعيت ته رابولي. دا هغه سيستمونه دي چي د انسان زبيشگاك د انسان په ذريعه په كي تسجيل شوى وي. د انسانانو د لاس د تنگاكو محصول،‌د يو محدود لإكي (اقليت) په واسطه خوؤل كيده، او تگولنه ييگ د بيگ وزلة خواته ورغور حگوله. دا سيستمونه، نه شي كولاى چي تگولنه د بسيايني خواته وهخگوي. مونإ پلوراليزم دهغه په پراخه مفهوم كولاى شو چيگ د ژوند په بيلابيلو اؤخونو كيگ وكگورو. هر خگيز انحصار،‌او د تگولنيگ شگو پديدوته بد ويل، اوتگول دحگان د پاره غوشگتل،‌د نور و حق ته نه درناوى او حگان لوؤ كگنگل، دا هغه ايكگايسي _ توتاليتاري مفكوريگ دي چي د سياسي پلوراليزم دودي چاپيريال محدود وي. سياسي پلوراليزم، په هغه تگولنو كيگ د تطبيق وؤ دى چي په فرهنكگي كچه خپل تگاكلى انأول ته رسيدليگ وي. كه چيريگ د فرهنكگي تگاكليگ وديگ سره په عدم تطابق كيگ، سياسي پلوراليزم په كار واچول شي، نو هر ومرود كگتگيگ په حگاى تگولنيگ ته تاوان رسيگإي. او په سياسي اصطلاح كيگ دغيگ حاكميگ وضعي ته (انار شيزم په پلوراليزم كيگ)وايي. كه خگه هم چي سياسي پلوراليزم، د ديموكراسة لومؤة پؤاو دى، خو دهغه نه، ناسمه كگتگه پورته كول، تگولنه، اقتصاد، سياست او فرهنكگ ؤنكگوي، او يوه غتگه بي ثباتي په تگولو بر خوكيگ رامينحگته كوي. سياسي پلوراليزم د توتاليتاريزم په وؤاندى د يونه پخلاكيدونكي غليم په توكگه دريحگ لري، او غواؤي چيگ توتاليتاريستي حگواكونه په لومؤيوكيگ مهار او بياييگ خنثى كؤي. كه چيريگ د سياسي پلوراليزم اصلى اصول په واقعي تگوكگه عمل وكؤي نو د حاكميت دريگ كگوني اركانه (اجرائيه قوا، مقننه قوا، او قضائيه قوا) به هيخگكله د تخطة خواته ونه كاإل شي. په سياسي پلوراليزم، د سياسي كگوندونو زياتواليگ پرته له كوميگ خگركگنديگ كؤنلارى، د دوى ناسم او غير ضروري ائتلافونه د سيميزو وؤو كگتگو پر بنستگ، د تگولنيگ سياسي ماهيت ته خورا غتگ تاوان دى. ترخگو چيگ پر تگولنه معنوى حاكميت مينحگ ته رانه شي، او خلك خپله خو د كگردانه تگولنه "مدني تگولنه" را مينحگ ته نه كؤي، او وكگؤي حگانونه د يو كگأكور غؤي ونه بولي، سياسي كگوندونه او سازمانونه د تگولنيگ كگأه ژبه ونه كگرحگي هلته سياسي پلوراليزم يوه خيالي مفكوره او بيگ معنى هخگه ده،‌حگكه، خگرنكگه چيگ مو وويل، سياسي پلوراليزم خپل تگاكلي اصول او بنستگونه لري. يوازى د خگو سياسي كگوندونو را مينحگ ته كيدل، پرته د پلوراليزم د اصولو خگخه، هغه ته پلوراليزم نه شو ويلاى. كه شگه حگيرشو، توتاليتر رژيمونه د سياسي كگوندونو خالي په نوم شتون هم نه شي منلاى. او دوى تل هخگه كؤيگ چي ديموكراسي او پلوراليزم وتگكوي. د معقولو نظريو او مفكورو خاوندان پلوراليزم په تگولو برخوكيگ غواؤي. يوازي د كگوندونو موجوديت پلوراليزم نه دى. هغه پلوراليزم چي انسان ته د نوي انسان مفكوره وركوي، هغه ريشگتنيگ دى.

صفحهء گذشته