|
 بعد
از كشته شدن امير حبيب الله خان پسرش امان
الله خان زمامدار افغانستان شد. در دوران امان
الله خان افغانستان استقلال سياسي خود را به
دست آورده و در زمرهء كشور هاي آزاد جهان,
قرار گرفته و دور جديدي در تاريخ كشور آغاز
گرديد. دروازه هاي كشور به روي افكار و انديشه
هاي آزاديخواهانه باز گرديد. معارف گسترش
يافت, به امر انكشاف تعليم و تربيهء جديد,
عصري و منظم در كشور توجه به عمل آمد, براي
اولين بار در تاريخ افغانستان وزارت معارف در
سال 1922 تاسيس شد و سردار محمد سليمان اولين
وزير معارف كشور تعيين گرديد.
امان الله خان , همراه با
يارانش اصلاحات وسيعي را شروع كرد كه از جمله
ميتوان از نهضت زنان در اين دوره ياد كرد.
او بر خلاف پدرش قانون
حرمسراسازي را باطل اعلام كرد, زناني را كه
امير حبيب الله خان در يك مكان جمع نموده بود,
آزاد كرد. و اعلان نمود كه: هيچكس حق ندارد
بعد ازين تاريخ در سرزمين افغانستان حرمسرا
بسازد, امان الله خان با همكاري همسرش ملكه
ثريا, اولين مكتب نسوان را بنام مستورات, در
1920 م در كابل به صورت مستقل جهت آموزش و
پرورش و تكامل معنوي زنان وطن پايگذاري كرد.
در اين مكتب كه در شهر آرا
موقيعيت داشت, بيش از 40 تن از دختران كابل
شروع به آموزش نمودند.
ملكه ثريا به حيث مفتش و
تعدادي از زنان دانشمند و فاضل به حيث مدير و
معلم مقرر شدند. در روز افتتاح مكتب بر علاوه
يكتعداد از زنان منور, مادر هاي دخترانيكه در
اين مكتب شامل شده بودند حضور به هم رسانيده
بودند. ترانه ها و موزيك خوش نوايي در فضاي
محفل پخش ميشد بعداَ ملكه ثريا به ميز خطابه
رفته و چنين سخنراني كرد:
«الحمد الله» براي مازنان,
امروز يك روز نهايت خوب است كه در سايهء
اعليحضرت غازي, مكتب مستورات را افتتاح
ميكنيم. اميد است كه اولاد وطن از اين مكتب
مستفيد شده و در راه دين و دولت و ملت خويش
حتي الوسع خدمت كنند به همه حاضرين معلوم است
كه فرضيت علم به مرد و زن يكسان است, و اين
مكتب كه براي ما, زنان تاسيس شده از توجهات
معارف خواهي اعليحضرت جوان, غازي ما و همت و
كوشش جناب وزير معارف است. پس از ختم مجلس
گشايش به دختراني كه در اين مكتب ثبت نام
نموده بودند, هدايايي داده شد. به اين ترتيب
تهداب نخستين مكتب نسوان بنام مستورات در كشور
گذاشته شد.
ملكه ثريا خانم اعليحضرت شاه
امان الله همواره در تنوير اذهان زنان كشور
ميكوشيد او روزي در اجتماع زنان از پيشرفت
زنان جهان و عقب ماندگي افغانستان چنان
سخنراني كرد كه سخن مي زد, زنان با تاثر
فراوان گريستند و پنجا نفر زن فورا خودشان را
در خدمت معارف و تاسيس اولين مدرسه زنان
گذاشتند, ملكه خودش چنان متاثر گرديد كه وظيفه
مفتشي مكتب را بر عهده گرفت.
در سال 1921 بعد از تاسيس و
افتتاح مكتب مستورات بر فعاليت هاي فرهنگي
زنان, روح تازه دميده شد دومين مكتب نسوان را
ملكه ثريا و مادرش به مصارف شخصي خويش تاسيس
نمودند اين مكتب به سويه ليسه بود و در سال
1921 به نام عصمت افتتاح گرديده كه بعد ها به
نام ملالي مسمي گرديد. ملكه ثريا در مراسم
گشايش اين مكتب گفت: «الحمدالله» باز الحمد
الله كه دولت افغانستان به سعي و همت پادشاه
غازي امير امان الله خان به مدت كم كسب بهبودي
و تعالي نماياني نموده كه جهت آينده, دولت
مقدسه ما اميد هاي خيلي خوبي را به ما نشان
ميدهد. علي الخصوص جهت اولاد ما زن ها اول
مكتب مستورات باز شد و اينك نو نهالان مكتب
مستورات در اينجا موجود اند. امروز كه مادر
اينجا با كمال خوشي جمع آمده ايم از جهت اينست
كه يك مكتب ديگر را به نام عصمت به توفيق الهي
افتتاح ميكنيم. مكتب براي نسوان از چنان اسباب
سعادت ملك و ملت حساب ميشود كه قيمت آن نزد
قيمت شناسان مدنيت اسلام پنهان نمي ماند.
طالبه زنان مملكت چون عالمه شدند به معاملات
دين و دنياي خود واقف مي گردند و از آن جهت
راحت مردان شان در ملك مدنيت اسلاميه زياد
ميشود. امان الله خان با همسرش ثريا تلاش
نمودند ه درب مكاتب را به روي زنان باز كنند و
زنان را از نظر تعليم و تربيت بهره مند ساخته
به درجات بالايي از علم و دانش برسانند و تا
جايي موفق شدند, زنان را نه تنها در شهر ها
وادار به درس خواند نمايند, بلكه تعداد دختران
كشور را جهت فرا گرفتن و علوم مختلف به كشور
هاي اروپايي و تركيه فرستادند, گرچه محمود
طرزي و خانواده اش از نظر فرهنگي و تعليم و
تربيت در اين راه پيشگام بودند, اما امان الله
خان همكار خوب با اين خانواده بود و اينكه
محمود طرزي با خانواده اش در آزادي زن از قيد
اسارت و كشاندن آنها به دنياي جديد و مدرن
تلاش ورزيده اند تمام محققان توافق نظر دارند
و اين واقعيت را بايد پذيرفت كه خانواده طرزي
سنگ تهداب آزادي زنان را در افغانستان
گذاشتند.
امان الله خان در رابطه با
تعليم و تربيه زنان كمك هاي بي شائبه نمود و
زمينهء رشد و آموزش زنان را طوري فراهم ساخت
كه طبق قانون اساسي 1928 م تحصيل دختران نيز
مانند پسران تا درجه ابتدايي اجباري شد.
باوجود محدود بودن تعداد مكاتب, چند صد دانش
آموز جهت تحصيل به كشور هاي روسيه, آلمان,
فرانسه, ايتاليا و تركيه اعزام شدند و تعدادي
از دختران نيز به كشور تركيه جهت تحصيل
فرستاده شدند, اين دختران مراسم وداع را با
مامورين عاليرتبه دولت اجرا نموده اينها
نخستين دختران دانشجوي افغاني بودند كه برقع
نداشتند. اولين گروه دختران كه براي ادامهء
تحصيل در رشتهء پرستاري به خارج كشور اعزام
شدند آن ها 15 نفر بودند كه به استانبول سفر
كردند.
تلاش و تپش در جهت با سواد
شدن, مكتب رفتن و آزادي زنان در عصر امان الله
خان به وسيلهء ملكه ثريا اين جهت فرهنگي بيش
از حد تشويق و پشتيباني مي گرديد و به مكاري
اين زن پر تلاش, روشنفكران وزارت معارف برنامه
اي براي ايجاد و گسترش مدارس دختران و تغيرات
در سيستم و اصول آموزش قديم بايك حركت جديد در
كشور هماهنگ گرديد.
در عصر اعليحضرت امان الله خان
دوره هاي آموزشي براي بزرگ سالان گشايش يافت و
اصول «صوت» غازي در آن تطبيق گرديد, حتي شخصي
شاه, عهده دار تدريس دراين كورس ها بود.
به همين سان در عصر اعليحضرت
امان الله خان جريدهء هفتگي به نام
«ارشادالنسوان» به نشرات هفتگي اش در سال 1300
هـ ش 1921 آغاز نمود, واضح است كه اين جريده
براي تعليم زنان افغانستان تاسيس شده بود, نام
مدير جريده اسما رسميه معروف به بي بي عربي,
همسر محمود طرزي و نام سر دبير آن روح افزا
معروف به منشيه دختر محمد زمان خازن الكتب و
همسر حبيب الله طرزي بود. اين نشريه در جهت
تنوير و روشنگري افكار توده هاي مردم به خصوص
زنان مظلوم افغانستان سخت تاثير داشت در اين
نشريه راجع به آزادي و استقلال زن و لغو اسارت
زن و نظر اسلام در رابطه با آزادي انسان ها به
اين صورت نشر شده بود: هر فرد كه كلمه طيبه
بگويد و به دل به آن ايمان بياورد, آزادمي
باشد يعني در قيد بند گي هيچ كس در نمي آيد و
خريد و فروش نميشود.
امان الله خان به اين نظر بود:
زن نبايد در بدل پول فروخته شود و مظالم شوهر
را تحمل نمايد, لذا او در سال 1920 م انجمن
حمايت نسوان را به سرپرستي خواهرش كبراجان
تاسيس و به او وظيفه داده بود تا زنان در
برابر بي عدالتي ها و مظالم شوهران شان اعتراض
نمايند. او آرزو داشت و ميخواست كه زنان دوش
بدوش مردان كار كنند در تمام ساحات زندگي
سياسي, اجتماعي, تجارتي سهم فعال بگيرند و هم
زنان ميتوانند در دفاتر در كار خانه ها و در
فابريكه ها كار نموده و ماشين هاي بزرگ را
فعال سازند و در حلقه هاي سياسي فعاليت
نمايند.
در اصلاحات اعليحضرت امان الله
خان, امكان تحصيل براي زنان, منع نكاح دختر
صيغره, تحصيل السنه خارجي در مكاتب, از بين
بردن بردگي خانگي و تعداد ازدواج در خشندگي
خاصي براي زنان هميشه محصور افغان داشت.
مگر با دريغ و افسوس كه
اصلاحات امان الله خان در رابطه با زنان
اعتراضات دسته يي را بلند كرد و براي به عقب
برگردانيدن نهضت اصلاحي امان الله خان از داخل
و خارج عليه آن فعاليت هايي شروع گرديد چنان
كه مردم مسلمان افغانستان به اثر تحريك
احساسات مذهبي به اغتشاش كشانيد شدند و بر
امان الله خان چنان فشار وارد كردند كه شاه در
عين اغتشاشات جرگهء پغمان را در 1928 را جهت
كسب پشتيباني مردنم داير كرد. جرگه پغمان در
رابطه با مسألهء زنان را و فقره هاي ذيرين
تصويب كرد.
·
آموزش براي زنان لغو شد.
·
نكاح دختر صغيره جايز گرديد.
·
صلاحيت قاضي در تغزيرات مسلم
شد.
·
نكاح نمودن مرد با چهار زن
بدون شرط آزاد گذشته شد.
گرچه امان الله خان در راه ترقي پيشرفت كشور
كوشيد و سخت آرزو داشت تا كشورش در رديف ممالك
مترقي و پيشرفته جهان قرار گيرد, متاسفانه شاه
جوان مرتكب يك سلسله اشتباهاتي گرديد كه اكثر
علماي وقت بر ضد وي قرار گرفتند. دست هاي
خارجي نيز كار گر واقع شد تا اينكه شاه مجبور
به ترك وطن گرديد.
|
