مجتمع جامعهء مدنی افغانستان (مجما)

	دکتور شمس الحق آریانفر
جایگاه و منزلت زن در اسلام

اگر بخواهيم جايگاه و منزلت زن را در اسلام بدرستي درك نمائيم، بايد بدانيم كه در اديان و انديشه ها و كشور هاي ديگر ارج و مقام زن چه بوده است، تا ارج و بهاي ارشادات اسلامي را در اوج آن تار انديشي ها به خوبي دريافته باشيم. ويل دورانت دانشمند بزرگ مغرب زمين در تاريخ تمدن خويش مينويسند. در ميان قبايل ابتدايي زن را به كار هاي پليد ميگماشتند، آنها را به بهاي اندك ميفروختند و از نفس كشيدن پهلوي زن احتراز ميكردند. در روسيه تازيانه را به داماد ميدادند تا زن خود را بزند. به قول هردوت مؤرخ دنياي غرب، در بابل هر سال دختران را در محل خاصي گرد مي آوردند وليلام ميكردند. در قانون حمورايي آمده است اگر كسي دختر ديگري را كشت، بايد دختر خود را به پدر مقتول بدهد تا كشته شود. در يونان وقتي افلاطون از تعليم و تعلم زن سخن ميگفت مسخره اش مي كردند، تا جايي كه افلاطون شكر ميكرد كه مرد آفريده شده است، همينگونه در يونان زن از مال شوهر ارث نميبرد. در اسپارت براي اصلاح نسل: شوهران زنان خود را در اختيار مردان ديگر قرار ميدادند و روسپي گري مجاز بود. رومي ها متلي داشتند بدينگونه: زن را نميتوان انسان ناميد. در عهد ساسانيان در ايران، زن فاقد شخصيت حقوقي بود، يعني زن را از شمار اشخاص نه، بلكه از شمار اشيا به حساب مي آوردند. در قانون مانو در هندوستان: زن از كسب دانشها محروم بود، حق ملكيت نداشت زن بايد پس مانده غذاي شوهر را ميخورد، و با مرگ شوهر، زنده با جسد شوهر مي سوخت. در تعليمات بودا است كه ميخوانيم: زنان شرورند، زنان حسودند، زنان بخيلند زنان از خرد بدورند. در چين در زمان كنفوسيوس، مردان، زنان را به سفره غذا با خود يكجا اجازه نميدادند زن بيوه مجبور بود بعنوان وفا داري به شوهر، خود را بكشد زنان در قسمت معيني از خانه زيست داشتند. در جاپان خيانت به زن بي اهميت بود، و با كلمه اي ميتوانست مرد، زن را طلاق كند در آئين يهود زن در شمار چارپايان و اموال منقول بحساب آمده است. اگر مادري دختر بدنيا مي آورد بايد دوبار غسل مي كرد. از دعاهاي يهودان اين بود: تبارك الله خالق و سلطان عالم كه مرا زن نيافريدي و اينهم متل يهود هاست: اگر ديدي خر از نردبان بالا رفت زن هم عقل پيدا مي كند. در مسيحيت زن را مرد ناقص ميخواندند. در تعليمات سن پول به زنان اجازه خواندن و نوشتن داده نشده است، در اسپانيا بعد از مدتها گفتگو راي دادند كه فقط مريم عذرا انسان است و روح خالد دارد، باقي زنان برزخ ميان انسان و حيوان اند. نظريات باور ها و قوانين اديان و كشور هاي ديگر را تا حدي آشنا شديم كه چه احكامي داشتند. در شرايطي كه چنين باور هاي در باره زن در جهان جاري بود، اسلام به ظهور آمد. ظهور اسلام در شبه جزيره عربستان بود، در محيطي كه دختران را زنده به گور مي كردند و داشتن دختر بزرگترين عيب بود. خوب است ببينم كه در ميان چنان عقايد و انديشه ها اسلام در بارهء زن چه گفته است و چه مقامي را براي آن تعيين نموده است. در قرآن كريم در سوره بقره آيه 228 ميخوانيم: و براي زنان است حقي از معروف و خوبي همانند آنچه براي مردان حقي برايشان هست. مي بينيم كه در اوج جاهليت آن روز گار قرآن حق زن و مرد را در كنار هم ذكر مي كند. و زن را تا آنجا ارج ميگذارد كه سومين سوره قرآن پاك (سوره نسا) خوانده ميشود و در ده سورهء ديگر از حقوق و منزلت زنان خداوند سخن ميگويد: پيش از اسلام در باره حفظ حقوق و كرامت انساني زن، در هيچ كشور و تمدني،‌ ماده قانون وجود ندارد و اسلام اولين مكتب است كه حقوق و امتيازات زن را قانوناً به شناسايي آورد. زن در اسلام موجودي است زيبا، ظريف، مستقل، آرامي بخش با تقديس دختري، همسري، مادري و خواهري. زنان قبل از اسلام ميراث نمي بردند، اسلام اين حق را به ايشان داد در دوران جاهليت زن را كالا و مال ميدانستند و زن بيوه هيچ صلاحيتي براي خود نداشت كه فقط اسلام حقوق او را تامين نمود. خداوند متعال در سوره النساء آيه اول مي فرمايد: اي مردم (از زن و مرد) پروا كيند از خداوند كه شما را از نفس و ريشه واحد و يگانه آفريد... و در آيه ديگر ميخوانيم: ان اكرمكم عند الله اتقكم.(گرامي ترين همه شما چه مرد چه زن در نزد خداوند با پروا ترين، با تقوي ترين وظيفه شناس ترين شماست)، تساوي در خلقت و تساوي در ارجمندي، كه ملاك فقط و فقط تقواست و بس. از همين جهت است كه قرآن شريف از زن و مرد با القاب همسان و مساوي ياد ميكند مسلمين و مسلمات، مؤمنين و مؤمنات، صابرين و صابرات. توجه نمايند به اين روايت كه پيامبر بزرگ اسلام، حقوق زن را تا كجا بالا مي برد مردي نزد پيامبر آمد و گفت: مادرم پير شده و نزد من است، بر پشتم سوارش ميكنم، و او را از كسبم ميخورانم و آزار را از او دور ميكنم با وجود اين از شرمنده گي در صورتش نگاه نميكنم آيا او را پاداش داده ام؟ فرمود: نه زيرا شكم او ظرف تو بود و پستان او آبده تو، پاي او كفش تو بود دست او سپر بلا گردان تو بود، دامن او گهواره تو بود او اين كار ها را براي تو ميكرد و آرزوي زندگي تو را داشت و تو اين كار ها را براي او ميكني و آرزوي مرگش را داري. زن در اسلام از همه حقوق بر خوردار است و اسلام اين حقوق را براي زن در شرايطي اعطا كرده است كه جوامع آن روز گار هيچ حقي را براي زن به رسميت نمي شناخت و هم چنان كه گفتيم در عربستان دختران را زنده به گورميكردند. در جامعهء آن روز عربستان اگر خبر تولد دختر به كسي داده مي شد، چهره اش سرخ مي گشت و خجل مي شد و دختر را به دست خود دفن مي نمود. در چنين حالت و شرايطي پيامبر بزرگ اسلام، فاطمه (رض) را با خود به محافل مي برد، بالاي زانوي خود مي نشاند، نوازش مي كرد و با نوازش او را �مادر پدر خطاب� مي كرد. حقوق زن در عرصه هاي مختلف جامعهء اسلامي: 1 - حق سياسي: زن دراسلام از حق و حقوق مكمل سياسي بر خوردار است، حضرت پيامبر بزرگ اسلام دوبار از زنان بيعت گرفت كه اين نشان صلاحيت و حق آنها در امور سياسي است، زن در نقش مشاور سياسي در اسلام ظاهر شده است. زماني كه حضرت محمد (ص) قرار داد حديبيه را امضا نمود و در همان سال از انجام مراسم حج باز ماند، همه مسلماناني كه با قرباني هاي خود آمده بودند و اكنون در كنار مكه قرار داشتند، ناراض شدند. آنان مي خواستند شرايط كفار قريش قبول نشود. اما پيامبر قرار داد را امضا نمود و از مردم خواست در همانجا قرباني خود را ذبح كنند مردم استنكاف كردند، همه سكوت نمودند كسي قرباني خود را ذبح نكرد. حالت خاصي ايجاد شد، پيامبر بزرگ اسلام در شرايط حساسي قرار گرفته بود سرنوشت اسلام و رسالت در ميان بود. اگر مردم تمرد نمايند، اگر از فرمان پيامبر سرباز زنند، سر نوشت اسلام چه خواهد شد. درين لحظه خاصي كه پيامبر (ص) در تفكر بود، ام سلمه (زن پيامبر (ص)، مشوره داد و از پيامبر خواست و گفت: شما خودتان از خيمه خارج شويد و قرباني خود را ذبح نمائيد. حضرت محمد (ص) با مشوره ام سلمه، از خيمه خارج شد و قرباني خود را ذبح كرد، همه مسلمانان با مشاهده پيامبراز ايشان متابعت كردند و مشكل بزرگ كه سرنوشت اسلام به آن گره خورده بود با مشورهء زن پيامبر اسلام حل گرديد. حق اقتصادي: زن دراسلام از حقوق اقتصادي بر خوردار است. او حق مالكيت دارد ميراث مي برد، مهر سهم شخص خود اوست، مي تواند تجارت كند و برغناي خويش بيفزايد. پيامبر بزرگ اسلام، با اموال خديجه كبرا براي او تجارت مي نمود. حق كسب دانش و علم: در اسلام آموزش دانش براي مرد و زن فرض گردانيده شده است. و براي مسلمانان اعم از زن و مرد، دستور پيامبر اسلام است و دستور دين است كه علم بياموزند و در جستجوي آن بروند، حتي اگر در چين باشد كه در آن روز گار دور ترين نقطه بود. اسلام ميگويد: هيچگاه كسي كه مي داند، باكسي كه نمي داند، برابر نيست. و كور و بينا برابر نمي باشد. اين احكام آموزش برابر و همه جانبه دانش را براي مرد و زن مسلمان فرض گردانيده است. حق ديني و اجتماعي: زن دراسلام حق دارد با حجاب اسلامي در اجتماع ظاهر شود و در امور شريك باشد. زن در اسلام حق دارد به نماز جماعت برود كه اين خود حضور در اجتماع است و آگاهي از وضع اجتماعي مردم در كنار انجام عبادت. پيامبر بزرگ اسلام ارشاد فرموده است: نيمه دين را از عايشه بياموزيد. و محدثين احاديث فراوان را از حضرت عايشه روايت كرده اند اين بيان حضور و نقش زن در جامعه است. در مورد مقام زن در اسلام يك نكته را توجه نمائيم كه شكوه و عظمت آن خرد را به حيرت وامي دارد. يكي از اركان اسلام حج است، وقتي مسلمانان در حج مي روند همه گام به گام يك زن حركت مي كنند. آنچه را هاجر يك زن سياه پوست و كنيز انجام داده است. آري اسلام زن را عزت داده است. زني را كه سياه است، كنيز است به مقامي رسانيده كه تمام دنياي اسلام در پيروي از اعمال او حركت مي كنند. صفا و مروه تعقيب حركت هاجر در جستجوي آب براي اسماعيل است. مهترين از همه اين كه در كنار كعبه ديوار مقوسي و جود دارد كه در طواف شامل است يعني هر حاجي وقتي كه كعبه را طواف مي نمايد اين ساحه را در طواف داخل نمايد، درغير اين طوافش كامل نمي گردد. مقام حضرت ابراهيم در كنار كعبه است،‌ اما آن مقام در طواف شامل نيست، اين دامنه مقوس چيست كه جز طواف مسلمين است. اين نقش دامن هاجر است. آري هر مسلمان وقتي حجش تمام و كامل مي گردد كه خانه خدا را بادامني هاجر در طواف داشته باشد يگانه جايي كه فقط زن در كنار خداست و يگانه ديني كه زن را بالا تر از همه در كنار خدا جا داده است و مقام بخشيده است. بالا تر ازين كدام مقاميست كه براي زن قايل شد و كدام ديني چنين مقامي به زن داده است. حق نظامي: زنان با در نظر داشت ساختمان و توان فزيكي شان، قدرت اشتراك درعمليات نظامي را ندارند اما اسلام به آنها اجازه داده است. در ساير خدمات نظامي شركت نمايند. در صدر اسلام زنان به مجاهدان آب مي رساندند، خدمات لوژيستيكي و صحي را انجام مي دادند زني بنام نصيبيه جراحه، زخمي ها را در جنگ تداوي و پرستاري ميكرد. تا جايي كه خودش زخم برداشت و حتي در روز گار پيري جاي زخمش در شانه مذكور باقي بود كه به دختران نشان مي داد. در يافت همه حقوق و امتيازات زن در اسلام نياز مند بحث مبسوط است كه مي شود در آثار و منابع ديني و پژوهشي به آن آشنا گرديد. به هر حال اين ياد كرد فشرده نشان مي دهد كه در طول تاريخ و در ميان همه اديان و انديشه هاي انساني، اسلام والا ترين و بر ترين مقام را براي زن بخشيده است. حال اگردر يك جامعه اسلامي و مثلاً افغانستان خشونتي و يا محدوديتي در مورد زن وجود داشته باشد اين عمل به شخص، به سنت هاي قومي و قبيلوي و بومي مربوط است نه به اسلام. هستند نهاد ها، جوامع و شخصيت هاي كه مي خواهند همه نادرستي ها را به حساب اسلام قلمداد كنند كه اين روش و عمل يا از سرنا آگاهي است و يا از روي دشمني و كين ورزي كه هر دو نامعقول باطل است.

صفحهء گذشته