|
اين صفحه را براي جوانان عزيز
كشور ه به فرهنگ و تاريخ ميهن باستاني خويش
دلچسپي دارند اختصاص داده ايم، جواناني كه چشم
اميد آينده كشور به سوي شان دوخته شده است،
جواناني كه به خاطر حفظ و حراست از ميراث هاي
فرهنگي كشور باستاني ما افغانستان، مي
انديشند.
جوانان عزيز، آثار معماري در
ادوار مختلف به اشكال گونه گون مثل شهر ها،
قلعه ها، كاخ هاي سلطنتي، مينار ها، برج ها و
كاروان سراها، مساجد، خانقاه ها و مزارت و
مانند اينها شكل گرفته اند.
اما دريغ و درد كه اين ساختمان
ها كه هر كدام، بخشي از فرهنگ و هنر كشور
عزيزما را معرفي كنند در نتيجه تهاجم هاي پي
در پي استعماري و رويا روئي هاي داخلي تخريب
گرديده اند. همچنان نبود فرهنگ لازم براي حفظ
و حراست آثار باستاني و تاريخي يكي ديگر از
عوامل تخريب و نابودي اين داشته هاي فرهنگي به
حساب مي روند.
به خاطر تعميم فرهنگ حفظ و
حراست از آثار باستاني و تاريخي كشور عزيز ما
اينك يكي از آبدات تاريخي را كه همه به نام آن
آشنا هستيم به معرفي مي گيريم و آن برج شهر
آرا است. در ابتدا پرسشي را مطرح مي كنيم آيا
ميدانيد اين برج چه وقت ساخته شده است؟
در پاسخ به اين پرسش بايد گفت
زماني كه امير عبدالرحمن خان در سال 1880
ميلادي به پادشاهي رسيد در نخستين روز هاي
حكومت خويش، با انگليس معاهده خروج نيروهاي
انگليسي را از افغانستان امضاء نمود. اين
معاهده در باغ شهر آراء به امضاء رسيد.
باغ را قبلاً به اين منظور
آراسته نموده بودند امير عبدالرحمن خان مدت
پانزده دقيقه در اين باغ توقف كرده با
نمايندگان انگليس جنرال استيوارت و گريفن....
ملاقات نمود. انگليس ها با قبول تحويلي 30
عراده توپ و يك ميليون و نه صد هزار روپيه پول
نقد به امير عبدالرحمن خان افغانستان تخليه
نمودند.
از آنجاييكه امير عبدالرحمن
خان چند سالي را در شهر ها و كشور هاي همجوار
و مشهد و بخارا، سپري نموده بود با تاثير
پذيري از عمرانات آنجا به فكر اعمار آبادي ها
در كشور به خصوص در كابل، افتاد و عماراتي بنا
كرد چنانچه خودش مي گويد: از اظهار اين امر
مشعوفم كه در زمان حكمراني من عمارات آجري
(خشت پخته) ساخته شده است.
امير عبدالرحمن وقتيكه صفحات
شمال كشور رفت از ديدن باغ جهان نماي
تاشقرغان، كه توسط معماران ورزيده قندهاري كه
در عهد سلطنت تيمور شاه دراني از قندر هار به
كابل آورده شده بودند و آبادي هاي مختلف در
نقاط مختلف كشور چون كابل، جلال آباد، هرات و
تاشقرغان انجام داده بودند، شگفت زده شده
معماران قندهاري را با عزت و حرمت به كابل
آورده و طرح عماراتي چون قصر باغ بالا، باغ
مهمان خانه ولايت كابل، تعمير ارگ و قصر شهر
آرا و غيره را آغاز.
امير عبدالرحمن خان اين قصر با
شكوه (برج شهر آراء) را بر فراز تپهء مشهور به
تپهء ماران جاني كه معاهده تسليمي سلاح و
تخليه اردوي انگليس از افغانستان را به امضا
رسانيده بود به ياد گار از همان معاهده تهداب
گذاري كرد كه كار اعمار آن در سال 1274 هجري
مطابق 1895 ميلادي به پايه اكمال رسيد. قصر
مذكور (برج شهر آراء) به شكل شش ضلعي طرح
گرديده و در رويكار آن خطوط درشت و بر جسته به
شكل افقي و عمودي جلب توجه مي نمود. برج مذكور
در چار يا شش طبقه اعمار گرديده بود از طبقه
اول تا چهارم زينه آن از خشت و آژند (گل يا
شيفته ديگر كه ميان دو خشت هموار كنند) ساخته
شده بود از طبقه چهارم تا ششم در اعمار زمينه
ها از چوب استفاده كرده بودند. اين برج با طاق
ها و اشكال گچي مزين شده بود.
به اساس معلومات در طبقات
پايين آن اين برج كدام اطاقي ساخته نه شده
بود، ولي در طبقه آخري كه از آن به منظور
تدريس استفاده به عمل مي آمد اطاقي ساخته
بودند كه به مدرسه مشهور بود. در قسمت فوقاني
در وازه دخلي رواقي وجود داشت كه گلخانه را با
برج وصل مي كرد. برج شش كلكين، يك رواق و يك
دروازه داشت، مواد ساختماني كه در اعمار اين
برج به مصرف رسيده عبارت بود از خشت پخته، ريگ
چونه و سفيدي تخم مرغ. سفيدي تخم مرغ به خاطري
در اين ساختمان بكار گرفته شده كه سمنت در آن
زمان در كابل رواج نيافته بود، به اساس امر
امير عبدالرحمن خان زردي تخم مرغ به كار گران
داده مي شد.
در سال 1308 هـ مطابق 1929
ميلادي حبيب الله كلكاني از سمت شمالي كابل با
پشتيباني حدود سه صد نفر جنگجوي مسلح طرف كابل
مارس نموده بتاريخ 22 قوست 1308 هـخود را به
سركت شهر آرا رسانده از آنجا مستقيماً ارگ
سلطنتي را هدف قرار داد كه با مقاومت شاگردان
تعليم گاه سواري اردو مواجه شد. روز بعد 23
قوس 1329 حبيب الله كلكاني مجدداً به حمله
آغاز نمود كه بار ديگر با مقاومت گارد شاهي
امر امان الله خان رو برو گرديد. حبيب الله
كلكاني نا چار به برج شهر آرا كه نقطه حاكم بر
ما حول خود بود پناه برد، قواي دولتي براي
سركوبي حبيب الله كلكاني و نيرو هايش برج شهر
آراء را زير ضربات توپخانه قرار دادند. كه در
نتيجه قصر شهر اراء سوخت و تخريب گرديد. آثار
سوختگي برج در نتيجه كاوش هاي باستان شناسي كه
طي سال هاي 1362 انجام يافت به وضاحت مشهود
است.
برج شهر اراء سالها به حالت
ويران باقي ماند تا اينكه در سال 1362 از طرف
رياست باستان شناسي افغانستان كار ترميم.برج
با هزينهء حدود چهار صد هزار افغاني آغاز
گرديد در اين دور ترميم كاري. خاك بر داري
اطراف ديوار محوطه، ترميم ديوار، ترميم
دروازهء رواق برج شهر آراء و پاك كاري داخل
برج صورت گرفت ديوار اصلي محوطه قصر شهر آرا
كه در نتيجه خاك برداري كشف شد تا شفاخانه
ملالي امتداد داشته غير از برج قصر، بسه نيم
برج استحكامي خورد به فاصله هاي مختلف از هم
در امتداد ديوار ساخته شده بود. دو عمارت ديگر
كه از آن به صفت ترصدگاه از آن استفاده مي شد
در قطعه تشريفات و شفاخانه ملالي قرار داشت.
بايد متذكر شد كه كار ترميم برج شهر آراء به
شكل ناقص و نام تمام تا امروز باقي مانده است.
امروز اين آبده تاريخي پس 127 سال كه از اعمار
آن مي گذرد به حال ويرانه عبرت انگيز پا بر
جاست اميد واريم دولت جمهوري اسلامي افغانستان
بخصوص رياست باستان شناسي و حفظ ميراث هاي
فرهنگي و تاريخي در اعمار مجدد آk
سعي و تلاش به خرچ دهند. |
