|
جوانان عزيز! در اين بحث
ميخواهم موزيم ملي افغانستان را خدمت معرفي
نمايم آيا ميدانيد موزه يا موزيم چه است؟ موزه
– موزيم
Musee
محل نگهداري و نمايش آثار باستاني را مي
گويند. اين اصطلاحي است كه از زمانه هاي بسيار
قديم رواج داشته در يونان باستان موزه نام تپه
اي بوده كه مردم غرض عبادت معبودان شان به
آنجا ميرفتند و همچنان موزه جائي را مي گفتند
كه فلاسفه و علما غرض مطالعه علوم به آنجا گرد
مي آمدند.
در كشور عزيز ما افغانستان
موزيم از زمانه هاي خيلي قديم و جود داشته چرا
كه موزيم بيانگر فرهنگ يك جامعه است.
موزيم در كشور عزيز ما
افغانستان در زمانه هاي قبل از اسلام نيز وجود
داشته كه اسناد و شواهد تاريخي مبين اين گفتار
ماست. در باميان آن زمانيكه پيكره هاي عظيم
الجثه زايرين چينايي و جاپاني را به خود مي
كشاند، دوكان هاي در اطراف پيكره ها وجود داشت
كه مجسمه هاي خورد و بزرگ ميناتوري ها تصاوير
رنگه، عجايب نقاشي، مهندسي و رسامي، عرضه و
بفروش مي رسيد كه نمونه هاي كوچك مجمسه هاي
بزرگ باميان تا جاپان نيز رسيده است.
همچنان در هده كه از نظر هنر
هيكل تراشي شهرت داشت و مغاره هاي وجود داشته
كه آثار گرانبها را به زايرين به فروش مي
رسانيدند. در افغانستان موزيم به شكل كلكسيون
هاي مشخصي داراي سابقه زياد است كه طي قرون
متمادي صاحبان ذوق به گرد آوري، نگهداري
اجناس، اشياء و به آنچه كه مورد علاقه شان
بوده مي پرداختند. كه در اين ميان آثار خطي،
ديوان هاي اشعار، بياض ها و البسه و سكه ها و
اسلحه شامل بوده كه اينها همه نمايانگر شهامت
و مردانگي باشند گان اين مرز و بوم ميباشد، در
اكثر خانواده ها معمول بوده است.
موزيم در افغانستان در سال
1297 هـ مطابق 1919 ميلادي درست (88) سال قبل
از امروز پايه گذاري شده است، قبل از اين
شاهان خوش ذوق و با سليقه، كلكسيون هاي بزرگ
شخصي داشتند كه هر حيثيت يك موزيم را داشت كه
ميتوان گفت اساس موزيم فعلي كابل بر مبناي آن
گذاشته شده كه آثار قديمي را در صندوق خانه
هاي بزرگي نگهداري مي كردند.
جوانان عزيز تا اينجا از سابقه
تاريخي موزيم آگاهي حاصل گرديد. آيا مي دانيد
كه موزيم كنوني ما چه وقت پايه گذاري شده و در
كجا موقعيت داشت؟
قسمي كه قبلا متذكر شديم اولين
بار موزيم در كابل در سال 1297 اساس گذاشته
شد. اولين تعميري كه از آن به حيث موزيم
استفاده به عمل آمد قصر يا عمارت باغ بالا بود
كه در بالاي تپهء خوش آب و هوا در ميان باغ
بالا موقعيت داشت. بايد متذكر شويم كه اين
عمارت زيبا و قشنگ از آبادي ها عصر امير
عبدالرحمن خان كه شخص امير عبدالرحمن خان در
تابستان سال 1279 هـ مطابق 1901 ميلادي در
همين قصر اقامت داشت و در همين جا چشم از جهان
پوشيد.
موزيم در آغازين روز هاي تاسيس
مربوط به شاه آقاسي حضور امان الله خان بود و
اولين مدير آن غلام محي الدين خان مدير حوزه
جشن آنوقت بود.
اشيا و اجناسي كه در آن جا به
نمايش گذاشته شده بود عبارت بودند از: كتب
قلمي، خود، زره، اسلحه، البسه ملي شاهان و
اقوام ساكن كشور، خامك دوزي ها، علم جهاد،
صندوق هاي منبت كاري شده از عاج، ظروف و
مسكوكات و غيره بود.
موزيم در سال 1299 هـ = 1921
ميلادي يعني دو سال بعد از دايره نفوذ شاه
آقاسي خارج و به وزارت معارف وقت تعلق گرفت.
پس از سال هاي 1300 هـ 1922 م
كه كار كاوش هاي ساحات باستاني به شكل رسمي و
قانوني توسط باستان شناسان داخلي و خارجي آغاز
يافت بر گنيجنه هاي موزيم ملي تغييرات بسيار
وارد شد. چرا كه كشف آثار باستاني از زير توده
هاي خاك به غناي موزيم افزود.
در سال 1303 هـ 1924 م موزيم
كابل از قصر باغ بالا به داخل ارگ شاهي در
عمارت قشنگي موسوم به (كوتي باغچه) انتقال و
در روز دو شنبه 25 برج عقرب سال 1303 هـ توسط
امير امان الله خان رسما افتتاح شد.
موزيم شش سال در اين عمارت جا
به جا بود، در همين جا بود كه آثار عتيقه هده
(مجسمه ها، تصاوير و لوايح) به داشته هاي
موزيم افزوده شد، اما با دريغ در آشوبهاي
سياسي سال 1307 -1308 هـ موزيم ملي و مراكز
علمي، كتابخانه ها يا به آتش كشيده شد و يا هم
به غارت رفتند.
با بازگشت آرامش و امنيت موزيم
ملي بار ديگر سر و صورت تازه گرفت چون محل
موزيم در داخل ارگ مناسب نبود ومراجعان نمي
توانستند از آن ديدن كنند، از تصميم گرفت تا
موزيم را در شش كيلومتري جنوب غرب كابل در
تعميري كه به دارالفنون مشهور بود در
دارالامان انتقال دهد. بعداً شماري از آثار
غارت شده دو باره جمع آوري و به موزيم سپرده
شد.
در زمان حكومت حفيظ الله امين
1385 موزيم ملي از آنجا برداشته شد كه
متاسفانه بسياري از آثار در اين نقل و انتقال
شكست و ريخت پس سرنگوني حفيظ الله امين موزيم
بار ديگر احيا و آثار آن دو باره به آنجا
منتقل شد. در برج ميزان سال 1359 يك بار ديگر
موزيم به روي علاقمندان باز شد.
موزيم ملي افغانستان داراي دو
بخش بود يكي مربوط به دورة قبل از اسلام و
ديگر مربوط به دورة اسلامي در زمره آثار
تاريخي قبل از اسلام ميتوان از آثار مكشوفه
هده، بگرام، پاتياوه ، تپه مرنجان، كوتل خير
خانه، تپه خزانه نجراب، لوگر، غوربند، خلم،
هزار شم سمنگان، باميان نورستان و ساير نقاط
كشور ياد كرد كه همه در موزيم ملي كابل حفاظت
و نگهداري مي شد.
آثار باستاني مربوط دوره
اسلامي كه در موزيم ملي نگهداري مي شد عبارت
بودند از: قرآن كريم به خط كوفي منسوب به حضرت
عثمان (رض) و مانند آن و ساير آثار قلمي،
ديوان هاي خطي با خطوط زيبا و ميناتوري ظروف
فلزي و ساير اشياء كه معرفي هر يك آن سخن را
به درازا مي كشد.
آثار كشف شده طلا تپه در پنج
كيلومتري شهر شبرغان در سال 1357 كه مجموع اين
آثار شامل پارچه هاي طلايي، نقره اي و برونزي
به بيش از بيست و يك هزار پارچه مي رسيد به
گنجينه فرهنگي موزيم ملي افزوده شد.
با تاسف كه موزيم ملي طي جنگ
هاي دهه هفتاد يك بار ديگر متحمل خسارات جبران
ناپذير شده بسياري آثار ان به غارت رفت و يا
هم قصداً شكست و ريخت، اما آنچه كه باقيمانده
باز هم مي تواند معرف هويت گذشته كشور عزيز ما
افغانستان و مردم با شهامت آن باشد.
اميد واريم دولت جمهوري اسلامي
افغانستان و وزارت محترم اطلاعات و فرهنگ
همانطوريكه در امر احياء مجدد اين گنجينه ملي،
اقدامات لازم به خرچ داده اند در حفظ و حراست
آن نيز توجه جدي مبذول دارند.
|
