|
بشر بعد از آنكه نيازاوليهء خود را از مدرك
پوشاكه به دست آورد در فكر پيدا نمودن فرش روي
زمين افتاد تا در حالت خواب و بيداري از آن
كار بگيرد، بدواً از پوست حيوانات استفاده
بعمل مي آورد و هنگاميكه از پشم حيوانات براي
تهيهء لباس كار ميگرفتند طريقه هاي استحصال و
استعمال پشم را جستجو نموده و كار برد هاي
مختلفي را پيدا نمودند كه در جمله آشنايي با
گليم، شال و امثال ديگر از مفروشات به موفقيت
رسيدند و در مراحل بعدي ببافت قالي ابتدائي
دست يازيدند كه رشد فكري شان در بهبود نوع
قالين و گليم و محصولات همنوع انكشاف وسيعي را
ببار آورده است.
ما از اسطوره هاي قديم شنيده ايم كه حضرت
سليمان ابن داود در سه هزار سال قبل از امروز
روي تخته اي از قالينچه نشسته بود و در شرق و
غرب دنيا سفر ميكرد كه ميتوان گفت اين معجزه
از يك پيغمبر است و مسأله بافت و ساخت را درآن
نميتوان مطرح ساخت.
از آن به بعد در دو هزار و پنجصد سال قبل گفته
شده كه سكندر مقدوني كشور كشاي يوناني دست با
دست يافتن در آرياناي كبير قالينچه يي را از
بلخ به يونان فرستاد كه سوغاتي مناسب براي ما
در خود يافته بود.
به قول متخصصان قالينچه يي از مغاره هاي كوه
آلتاي در ساي بيريا به دست آمده كه يكعرادهء
جنگي با خود داشته است كه نشان ميدهد 13 تا 15
قرن پيشتر تخمين ميزنند، نمونه هاي ديگر از
نوع آخر در بعضي از موزه هاي تاريخي دولت
تركيه نگهداري شده است. گفته ميشود كه قالين
بعد از قرن 13 ميلادي در تركيه، قفقاز،
هسپانيه، مصر، ايران، هند، چين، تركمنستان،
المغرب و تونس رشد قابل ملاحظه داشته و براي
استفادهء شخصي يا تجارتي كار گرفته شده و
بهترين هاي قالين دستباف به طريقه هاي مختلف
به شاهان و سلاطين قديم و جديد تعلق گرفته
است. مانند قالين دانه نشان ايراني كه در قصر
و ايوان خسرو پرويز همواره شده بود و به دست
سپاهيان اسلام در فتح فارس قديم افتاد كه آن
قالين شاهد پيشرفت صنف قالين در هزار و پنجصد
سال قبل از امروز است و مشابه آنرا در موزيم
شهر قاهره به نمايش گذاشته اند. درين قالين
تاريخي ميناتوري هاي عجيبي بكار رفته است كه
قالين هاي امروزي نميتواند با آن رقابت نمايد.
قالين ديگري كه مربوط به قرن شانزده ميباشد در
جمع كلكسيون هاي دولتي اطريش وجود دارد كه
بدوران پتر كبير تعلق مي گيرد و از ابريشم
خالص بافته شده و با طلا و نقره مزين گرديده
است. در قرن هجده ميلادي هنر و صنعت قالين در
آسياي ميانه وغرب درياي خزر، مراكز از ملتان
سابق به اوج خود رسيد و مخصوصاً در دوران
سلطنت اكبر پادشاه يكي از سلاطين بزرگ مغول در
هندوستان انتشار يافت و كار گاهها عظيمي
رويكار آمد كه حاصل دست و انديشهء تركمانان
تبت چين و تركان كنار درياچهء آرال شناخته شده
است و از آن به بعد به ممالك ديگر جهان
كشانيده شده است، امروزه در ايران، افغانستان
و ازبكستان و تركمنستان و قزاقستان رواج كامل
يافته و در سالهاي سه دههء اخير صنعت كاران
قالين اعم از مرد و زن و كودك از افغانستان به
پاكستان مهاجرت كرده و شركت هاي توليدي را در
بافت قالين توسط دست و بازوي انساني بوجود
آوردند كه در صادرات قالين پاكستان از دياد
قابل ملاحظه داشته است. تا آنجا كه قالين هاي
صادراتي از افغانستان به پاكستان برده ميشود و
با قالين هاي قالين بافان افغاني مهاجر يكجا
بنام قالين پاكستاني در غرب بفروش ميرسد كه
مايهء تأسف براي ما افغانها است و دولت بايد
دراين زمينه تجويز اساسي اتخاذ كند.
كمپني هاي تجارت قالين به اين عقيده اند كه
كلمهء قالين اصلاً قالياست و قالي نام دختري
بوده از قبايل تركمن نژاد چنانيكه در ايران و
تركيه بهمين تركيب تلفظ مي يابد. با ارتباط
درين موضوع صحبتي داشته ايم با محترم
عبدالستار بيگزاده وكيل صنفي و رئيس اتحاديهء
قالين در شمال كه راجع به وضع بازار قالين و
خصوصيت هاي كاري آن در شناخت قالين توضيحات
بدهد.
قالين بافي دستي در شمال افغانستان سرگذشت
ديرينه و تاريخي دارد كه مراكز توليد آنرا در
ولايات فارياب، جوزجان، بلخ، قندوز، تخار و
بغلان ميتوان وجود دارد و اكثريت آن از
شهرستانهاي اندخوي، آقچه، دولت آباد، مارچاق،
قرقين، خمياب، شورتپه، كلدار، چارچنغو، بابه
صديق، امام صاحب، چار دره بدست مي آيد.
انواع آن عبارت است از فيلپاي، آقچه گل، چكش،
لب جبر، ادرسكني، سليمان، خواجه روشنا،
موريگل، ساروقي، وزيري، بشيري، المه گل،
بخارائي، ظاهر شاهي، بارگاهي، چنارگل، علي
خواجه، جوال گل، توزلاق، شاخ و پرده از قالين
در فرش خانه، تزئينات ديواري، كوچ و موبل و
فرنيچر، سيت موتر، جل اسپ و اشتر، خورجين، پاي
پاك، دستكول، قاشق داني،جاي نماز، سرزميني،
روي دوشكي، دوشك و بالشت پشتي، پاي انداز كار
گرفته ميشود. درين اواخر تصاوير شخصيت هاي
برجستهء ملي، و دولتي، نقشه ها و حيوانات
پرندگان، بيرقها، كلمهء شريف و آيات كلام الله
مبارك، تمثيل آبدات تاريخي در قالين ها بافته
مي شود. ديزاين هاي جديد كه توسط ماشين هاي
مجهز عصري در كشور هاي تركيه، ايران و بلجيم
به وجود مي آيد، خيلي ها رنگارنگ است، اما
خاصيت و اهميت قالين هاي دستباف افغاني را
ندارد، ولي به سبب اينكه با قيمت كم در بازار
بفروش ميرسد مردم كم استطاعت از آن استفاده مي
كنند.
علت كم شدن صادرات قالين افغاني
1-
كار گران مسلكي قالين بخارج سفر كرده اند و در
مهاجرت زندگي مي كنند.
2-
مردم زحمت قالين باف فعلاً در شهر ها آمده و
بزندگي شهري پرداخته و كار مسلكي شان را از
دست داده اند.
3-
يك تخته قالين كه كه با كار مشترك توسط چند
نفر قالين باف ساخته مي شود و زمان زيادي را
هم در بر مي گيرد اما با در نظر داشت وقت و
مصرف مواد آن ها نميتوانند عايدي خوبي به دست
آورند.
4-
براي استفادهء تار و پود قالين قبلاً از تار
ريشي داخلي استفاده ميشد و در آن اهتمام كامل
بكار ميرفت و با آمدن تار بافته ماشيني اين
اهتمام از بين رفته و كيفيت بافت قالين پائين
آمده است. كه در بازار فروش داخلي و خارجي
قيمت آن به كسر مواجه گرديده است.
قابل ذكراست گفته شود مواد خام قاليني كه از
خارج مي آرند عموماً گازي بوده و از محصولات
معدني بدست مي آيد و تأثيرات منفي در وجود
انسان ميگذارد، و مهمتر از همه پشم گوسفند
آلوده با جراثيم ميباشد و انواع مريضي ها توسط
آن به افراد مسلكي كه در كار گاه مي نشينند
انتقال مي يابد و امكانات تداوي كافي و جلوي
گيري از مرض در داخل كشور ميسر نيست.
بخاطر وارسي از اوضاع عمومي توليدات قالين در
سال 1346 از طرف وزارت اقتصاد و تجارت
اتحاديهء قالين تأسيس شد كه رويهمرفته تأثيرات
خوبي را بميان آورده بود و اما در سه دههء
اخير رونق بازار قالين از بين رفت و باآمدن
دولت جديد در سال 1384 مجدداً اين اتحاديه در
ولايت بلخ و صفحات شمال كشور بوجود آورده شد
كه تلاش لازم درين باره جريان دارد و اما
آنچناني كه ضرور است نتوانسته حمايت دولت را
بخود جلب كند شايسته آنست كه اولتر از همه
تجارت پربار مردم صنعتكار قالين توجه بعمل
آورده شود و جامعهء مدني در پشتيباني ازين قشر
زحمت كش كه سبب آبرومندي كشور و مردم ما
گرديده اند از مساعي ترقي طلبانه دريغ نه
نمايد. مثلاً دولت بايد خانواده هاي قالين باف
را از پاكستان به كشور بر گرداند و با اعطاي
قرضه ها طويل المدت، قصير المدت، توزيع زمين
برا سرپناه و فعال ساختن شركت هاي صادراتي
قالين، تربيهء گوسفند و تهيه و سايل و افزار
كار و محل مناسب براي كار خانه هاي قالين
بافي، وسايط عصري تهيهء رنگ هاي طبيعي نشر
كتلاك هاي رنگه تأسيس آموزشگاه ها، سيمينار
هاي مسلكي، افتتاح نمايشگاه ها و غرفه هاي
فروش تدارك زمينهء فروش در خارج كشور و انواع
ديگر آن، تاسيس مكاتب مسلكي و در گل و ديزاين
زمينهء رشد و توسعهء اين صنعت ظريف را كه
اهميت بزرگ اقتصادي دارد فراهم سازد. |
