مجتمع جامعهء مدنی افغانستان

مجما

مجما          مجما          مجما          مجما          مجما          مجما          مجما          مجما          مجما          مجما          مجما          مجما          مجما          مجما          مجما

	شما در اینجا هستید: صفحهء نخست >> مقاله ها >> نگا هی به وضعیت رسانه ها ...
	تقوی جارالله نگا هی به وضعیت رسانه ها ونقش تلویز یون ها در افغانستان       با صدای بلند :«گل سرشوی .گل سرشوی!!» وبعد آهسته تر :«گل سرشوی هم به اعلان  ضرورت دارد.». این اعلان هرروز ودرروز چند  بار از طرف  یک  کمپنی  اعلاناتی از طریق  چند رادیو  به نشر میرسد .وقتی که فروشندۀ «گل سرشوی»با صدای بلند در نقطۀ مزدحم شهرودرگرماگرم لحظات فعالیت های روزانۀ مردم فریاد برمیدارد: «گل سرشوی ،گل سرشوی !!» این درواقع یک فعالیت رسانه ای است ،منتهی با ابتدایی ترین وسیله  یعنی صدا وحنجرۀ  شخصی  فروشنده ،نه بلند  گویی  وجود دارد ونه رادیو  وتلویزیون ونه  روزنامه ای. از همین  صدای ابتدایی  فروشندۀ «گل سرشوی»الی اشتهارات  بزرگترین  ومجهز ترین  ومدرن ترین  وسیله ای رسانه ای مانند شبکۀ  تلویزیون N. N. C ویا روز نامۀ  پرتیراژ  نیویورک  تایمز که روزانه  در بیشتر از شصت  صفحه وسه ملیون  نسخه به چاپ  میرسد ،همه فعالیت  رسانه ای گفته  می شود. از بدوی  ترین انسان  مغاره نشین گرفته تا متمدن ترین انسان مقیم در آسمان خراشها ی نیویورک وپاریس همه به نحوی به فعالیت رسانه ای  ارتباط  داشته ودارند . فعالیت رسانه ها در جهان معاصر ابعاد  گسترده  وپیچید ۀ  کسب  نموده  ودرک  وتفکیک  اثرات مثبت ومنفی رسانه ها بسیار دشوار گردیده است . بگونۀ که تا دیروز رسانه ها ضرورت ها واحتیاجات انسان را تبلیغ میکردند ،اما امروزبرای انسان ضرورت می آفرینند ،رسانه ها تادیروزازپهناوری وگستردگی جهان آگهی میدادند ،امروزاز محدودیت جها ن درحد «کلبۀ الکترونیک »ویا «دهکدۀ جهانی »خبرمیدهند،تا دیروزانسان برای  رسانه ها مسیر فعالیت وراهکارهای نیل بهدف  خویش را تعیین  میکرد،امروزاز  اثرهجوم  رسانه ها ،انسان  نمیتواند  بدرستی مسیرحرکت خویش وراه صواب را ازخطا تشخیص دهد . وقتی که فرهاد دریا با تعجب میگوید :«واقعاً بانک تا بانک اس» بدین معنی که این بانک (کابل بانک)با بانک های دیگربسیارتفاوت دارد،تفاوت های درحدی «طلا» و«آهن» ویا «موتر» و«کراچی» . اماچند دقیقه بعد تر ،چند نفرتاکسی سوار در همان  تلویزیون  وبرنامه  وچند تلویزیون دیگرمیگویند :«من این بانک را نمی گویم ،همان بانک را میگویم که پانزده ملیون افغانی وپانزده موتر درین دورقرعه کشی جایزه تعیین کرده وفعالیت هایش هم  بسیارشفاف است...» یعنی« عزیزی بانک» ؛ گفتگوی این تاکسی سواران بدین معنی است که بانک های دیگربشمول کابل بانک چندان فعالیت شفاف  ندارند ،فقط  عزیزی بانک بصورت شفاف فعالیت مینماید .یعنی ،ای مردم ،ای بینندگان !به دیگربانک ها اعتماد نکنید فقط به عزیزی بانک اعتماد کنید ... همینطورکمپنی های موبایل وتولید لباس وگازفروشی ومواد ساختمانی ...وغیره وغیره یکی به مقابل دیگراشتهارات هشیارکننده وبعضاً گمراه کننده پخش مینمایند.رسانه ها با دقت روانشناسانۀ که از نقاط  ضعف مردم ومشتریان دارند،قدرت سنجشگری  وتحلیل  وتجزیۀ  عقلانی را ازمردم  سلب  نموده اند ،فقط  میگویند :تو انتخاب کن ونمبر کارت  بانکی ات را وارد  سیستم  بساز ،بقیه  اش را تاجلوی دروازه ما  انجام  میدهیم. درواقع رسانه ها با یکنوع بمباردمان مغزی ،انسان را واداربه  تصمیم  گیری می سازند ،از تلویزیون  ورادیو شروع تا اوراق پراگندۀ جلو دهلیزها  ولوحه ها ی  بزرگ سه راهها  وچارراهها  همه یک  پیام را میرسانند :این متاع را بخرید وزود بخرید . واقعاً امروز رسانه ها یک قدرت  مهم  اثرگزار در جامعه  بشمارمیروند ،این اثرگزاری میتواند مثبت ویا منفی ، سودمند  ویامضرباشد . رسانه ها  میتوانند ، مخاطبان  خویش را  بسوی  کمال  ورستگاری  ویا  ابتذال  وظلالت بکشانند،رسانه ها میتوانند تنویرافکار ویا سم  پاشی ذهنی  نمایند .نقش رسانه ها در تقویت   روحیۀ  وحدت  ملی و همگرایی وهمدلی مردم وهمینطوردر کاشتن تخم نفاق ملی بجای وفاق ،فصل سازی جامعه بجای وصل سازی بسیار مهم است .رسانه ها در ترویج فرهنگ خرافاتی ویا مقابله ومبارزه با خرافات رول عمده را بازی  میکنند. مثلاً تلویزیون« طلوع »در برنامۀ«دنیای اسرار»در کنار تقویت پارۀ اعتقادات  فراعلمی وفرامنطقی  بشر،بعضاً بینندگان ساده دل رابه خرافات اندیشی تشویق مینماید ،ولی باهمه اوهام وابهام  که این برنامه  پخش میکند ،درجۀ اضرارآن کمتر از  سریال های تجارتی هند است که اکثراً بینندگان وجوانان را بسوی مفاسد  اخلاقی وپذیرش  فرهنگ دروغ  ومکر وفریب  والگوسازی شخصیت « پایل»بجای  شخصیت  « تورسی»ساده دل می کشاند .چون روان عمومی جامعه بگونۀ  میباشد  که بجای  پذیرش  جوانب سالم  شخصیت «تورسی»بیشتر حیله گری های « پایل »را جذب  مینمایند .امادر تلویزیون  امروز  برعکس  تلویزیون  طلوع  مبارزه  با کف شناسی وطالع بینی وفال بینی در صدر وظایف قراردارد،این تلویزیون ازیکسوتعویض نویسان مظلوم را دربحث های غافیلگیرانه متهم بدان می سازد که شیوۀ کارشما با احکام اسلامی منافات دارد ،از جانب دیگرهیجان  انگیز ترین رقص های برهنه وسیکسی را بعد از چند لحظه به نمایش میگذارد. این درست است که تعویض نویسی وفال بینی کدام مبنای علمی ندارد،امادر یک جامعۀ  فقیروبیسواد  ومصیبت زده  که فریاد  غم و رنج آن به آسمان ها بلند است  وبگفتۀ شاعر* اگر«غم »به مانند «آتش»دودمیداشت،دودغم این ملت سراسرگیتی را می پوشاند،حداقل  تلقینات ولودرست ویا نادرست یک تعویض نویس مرهمی برای سوزدل یک بیوه زن دردمند است ،درین  جامعه  مسایل قابل بحث وعوامل فاجعه آفرین وتیره  روزی مردم  کم  وجود  دارد که  فقط  کامرۀ عکاسی  وویدیوی را به مانند  بیرق «دن کیشوت» برداشت  ویک راست به مبارزۀ تعویض نویسان شتافت . ماحصل کلام اینکه: بنابرنظر کار شناسان امور، درجوامع  دارای  نظام  دموکراسی ،رسانه ها یک  منبع  مهم قدرت در کنار سه رکن قوۀ دولت به شمارمیروند ،اما در جامعۀ ما رسانه ها به  برکت  نظام  دموکراسی فعالیت ندارند ،بلکه مروج اندیشۀ دموکراسی اند  وپیایش  نهظت  دموکراسی حرکت  دارند،چون اصول  دموکراسی در همه ابعاد زندگی  جامعه رعایت نمی شود ،صرف درمورد فعالیت رسانه ها فضای دموکراسی احساس میگردد. درجوامع  دیگر فعالیت  آزاد رسانه   ها یکی از مولفه  های  دموکراسی  شمرده  میشود  اما در جامعۀ ما دموکراسی معلول ومحصول فعالیت رسانه ها است ،وگاهاً ر سانه ها درجایگاه برتر از قوه ثلاثۀ دولت (مجریه،قضایه ومقنینه )قرار  گرفته اند . چندی  قبل یکی از خبرنگاران  تلویزیون «آریانا»بدستور مراجع ارشد  امنیتی  باز داشت گردید،اما به اثر هیاهوی رسانه ها وبحث های انتقاد  گرانۀ  فعالان امور رسانه ای ،آن خبرنگا ربه زودی رها گردید. تلویزیون طلوع در طی یک رویا رویی، لوی حارنوالی دولت جمهوری  اسلامی  افغانستان (عبدالجبارثابت)را به کرنش وعقب نشینی واداشت ،البته این لوی حارنوال از آن حارنوالانی نبود که فقط ماهیان  کوچک  در دام شان می افتند ،بلکه از آن حارنوالان بود که برای ماهیان بزرگ وحتا نهنگان دام گسترانیده بود . درچند سال اخیربعضی مراکزوشخصیت های صاحب اقتدارافغانستان با توجه به نقش وقدرت روز افزون رسانه ها درجامعه ،اقدام به تأسیس بنگاههای نشراتی وفعال سازی چینل های تلویزیونی ورادیویی نموده اند. .  در زمان شروع کار ادارهء موقت , تنها یک رادیو بنام رادیوی ملی در سطح کشور فعالیت نشراتی داشت . اکنون تقریباً هفتاد دستگاه رادیویی, پانزده چینل تلوزیونی و بیش از پنجصد رسانهء چاپی در کشور فعالیت دارند . گستردگی فعالیت و رشد چشمگیری تعداد رسانه های چاپی و الکترونیکی طی شش سال گذشته در افغانستان , یکی از نتایج درخشان همکاری جامعء جهانی و یکی از دست آوردهای مهم دولت در عرصهء برآورده سازی حقوق شهروندی مردم افغانستان است . گرچه تداوم فعالیت رسانه های نوشتاری در کشور بدلیل سطح نازل سواد عامهء مردم وعدم نهادینه شدن فرهنگ روزنامه خوانی در میان قشر تحصیل کردهء جامعه با چالش های بحران آفرینی روبرو شده و بعضاً روزنامه ها و هفته نامه ها از فعالیت باز مانده و برخی روزنامه ها و جراید با وقفهء چند ساله مجدداً بکار پرداخته اند . اما رسانه های دیداری و شنیداری منجمله تلوزیون ها هرگز با سر نوشت روزنامه ها و شرایط تهدید کنندهء محیطی و چالشهای بقا و فنا ی رسانه های چاپی روبرو نشده اند . چون تلویزیون یک رسانهء اثر گذار قوی است و مردم افغانستان اکثراً بیسواد اند , از اینرو تلویزیون بحیث یگانه رسانه ای موفق همگانی جایگاه خاص و بلامنازع خود را در میان مردم احراز نموده است .  امروزعلاوه بر ساکنان شهرها , باشندگان قراء و قصبات کشور  نیزدر تحت پوشش نشراتی تلویزیونها قرار گرفته اند ، به نحوی که حتا در دور دست ترین قریه و در کوهستانی ترین منطقهء افغانستان فعالیت اطلاع رسانی تلوزیون ها جریان دارد , و مردم با استفاده از  جنراتور و یا نصب  داینموت از آب رودخانه  برق استحصال نموده و تلوزیون های خویش را فعال و روشن نگه میدارند . در گذشته یک چنیل « تلویزیون ملی»  وبه تعبیر درست تر« تلوزیون دولتی» در سطح کشور، نشراتی چند ساعته داشت . برنامه های این تلویزیون اکثراً فاقد کیفیت اطلاع رسانی و متاً ثر از شرایط انحصار قدرت  سیاسی بود وبه تبلیغات یکسویه و جانبدارانه می پرداخت . در حالیکه تخصیص هنگفت پولی وتشکیل گستردهء پرسونل کاری را درحد بیشتر از دو هزار نفر بخود اختصاص داده بود و تشکیل این تلویزیون با حجم وظایفش هیچگونه تناسب منطقی نداشت . اکنون حدودی چهارده شبکه  تلویزیون مستقل خصوصی در کنار تلویزیون ملی جمعاً پانزده تلویزیون  در کشور فعالیت دارند . امروز رهبران نتظمیهای جهادی , روسای برخی شرکتهای تجارتی , نهاد های اقلیت های قومی و مذهبی هر کدام تلویزیون های مستقل خویش را دارند . تلویزیون « آئینه » که از نخستین تلویزیون های خصوصی است, عمدتاً به زبان ازبکی و در راستای محقق سازی اهداف حزب جنبش ملی و اسلامی افغانستان به رهبری جنرال دوستم نشرات مینماید . تلویزیون « طلوع » از پر بیننده ترین تلویزیون های کشور میباشد و برنامه های جالب و رنگینی را به تماشاگران خود تقدیم میکند . این تلویزیون تاحال، واکنش های گوناگون موافق و مخالف اقشار جامعه را برانگیخته است . متعصبین مذهبی با پخش برخی برنامه های این تلویزیون از جمله پخش سریالهای هندی ترجمه شده به ربان فارسی بنام « زمانی خشو هم عروس بود » , « امتحان زندگی » , « تجارتهای خانوادگی » ... مخالفت دارند . آنها فکر میکنند , محتوای این سریالها با پارهء اعتقادات اسلامی , ارزشهای ملی و اصول اخلاقی مردم افغانستان  منافات  دارد . چون در این سریالها چهرهء بگوان ها و بت های هندی به تکرار مشاهده میگردد و مشاهدهء این بت ها در هر صحنهءاین سریال ها نوعاً بت پرستی را ترویج نموده و یا حداقل پذیرش فرهنگ بت پرستی را تسهیل می سازد . همچنان بعضیها با نشرات تلویزیون طلوع بدلیل اینکه بیشتر به زبان فارسی و با لهجهءایرانی نشرات مینماید صراحتاً مخالفت  نموده و  فعالیت آنرا یکنوع تهاجم فرهنگی ایران به افغانستان میدانند . به هر حال  تلویزیون «طلوع» از فعال ترین و نامدار ترین تلویزیون های افغانستان است و با ارائه برنامه های جالب بیشترین تماشاگران را دارد . برنامهء « گفتمان » و « پرس وپال » از مهمترین برنامه های سیاسی تلویزیون «طلوع » است . در «گفتمان » جدی ترین بحث های سیاسی به شکل میز مدور , به اشتراک رهبران احزاب سیاسی , شخصیت های علمی , اساتید دانشگاهها , خبرنگاران و مدیران مسئول جراید و نشرات برگزار میشود . در این برنامه لحن صحبت کنندگان تند و موضیعگیری های سیاسی و قومی و حزبی بسیار پرخاشگرانه و احساسات برانگیز است , بطوریکه بینندگان الی ختم گفتگوهای این برنامه نفس ها را حبس و کودکان شانرا ساکت میسازند . برنامۀ «زنگ خطر »یکی دیگر ازبرنامه های جالب ودیدنی تلویزیون «طلوع »است ؛درین برنامه کمیدین های افغانستان باصحنه آرایی های هنری وطنز های خنده آور انتقادی شان،فساد اداری رایج در دستگاه دولت وشبکۀ درهم تنیدۀ مافیای جهانی را به استهزاً گرفته ودر عین حالیکه بینندگان را میخنداند ،هشیار نیز میسازد . برنامۀ « ستارۀ افغان » از جالب ترین برنامه ها برای چوانان کشور است . تلویزیون « طلوع » تا کنون چندین باز به اثر شکایت وزارت اطلاعات و فرهنگ و کمیسیون بررسی تخطی های رسانه ای از سوی مراجع عدلی و قضایی کشور تحت فشار قرار گرفته ، اما در هر بار مقاومت کرده و از خود دفاع نموده است . تلویزیون « آریانا » یکی دیگر از تلویزیون های خصوصی افغانستان است و از طرف « بنیاد بیات » و « شرکت افغان بیسیم » تمویل میگردد . این تلویزیون بیشتر کمپاین های سیاسی ومراسم خیرات و صدقات مالکان آنرا به نمایش میگذارد . محبوبیت این تلویزیون بدلیل  نمایان شدن مکرر چهرهء آقای بیات در اول و آخر برنامه ها روبه کاهش گذاشته است .  قرار معلوم به استثنای تلویزیون « طلوع » بقیهء تلویزیون های افغانستان هنوز خود کفا نگردیده و بسیاری از این تلویزیون ها از طریق منابع خارجی تمویل میگردند .    تلویزیون «تمدن » یکی از تلویزیونهای خصوصی دیگر است که عمدتاً به نشر برنامه های آموزشی , ورزشی , تربیتی و معرفی فرهنگ و معا رف اسلامی می پردازد .این تلویزیون  به اهتمام  آیت الله شیخ آصف محسینی یکی از رهبران جهادی و شخصیت نامدار علمی اهل تشیع به فعالیت آغاز نموده است . تلویزیون « نور»  در سال گذشته به فعالیت نشراتی آغاز نموده و بیشتر مطالب نشراتی آنرا ؛ معرفی دستاورد های جهاد , حفظ ارزشهای جهاد , مصاحبه با معلولین و بازماندگان شهدا جهاد , نشر فلم های مستند جهاد , تلاوت قران کریم و بحث و تبصره پیرامون مباحث سیاسی احتوا میدارد . اعلانات تجارتی یکی از منابع مهم عایداتی تلویزیون های افغانستان است و در آمد ماهوار هر خانوادهء شهر نشین افغانستان به نسبت های معین بین کمپنی های تلیفون موبایل , بانکها و مخارج خانواده  تقسیم گردیده وتلویز یونها تشویق کنندۀ این نوعه مخارج وتشدید کنندۀ این نوعه رقابتها هستند .         *   اگرغم را چو آتش  دود  بودی                  جهان تاریک بودی جاودانه                                                درین  سراسر گربگردی                  خردمندی  نیابی  شاد   مانه      صفحهء گذشته

 آیا می خواهید با مجما همکار باشید؟  ||  بازخورد  ||  جستجو  ||  پست برقی ||  دیگر ویب سایت ها  || فهرست

برای دیدن بهتر ویب سایت مجما شما صفحهء کمپیوتر خود را به 768*1024 هماهنگ سازید و از بروسر IE6 یا بلند تر استفاده نمائید!