مجتمع جامعهء مدنی افغانستان (مجما)

	محمد حلیم یارقین
کتابلر بهانه سیگه ...!

روایت قیلیش لریچه بیر قیشلاق نینگ نسبتاً هوشیار و رند آدمی یان قیشلاقدهگی بیر کیشی گه بیر تاووق نی ساتیبدی. ساتیب آلگن آدم آق کۉنگیللی، ساده مسلمان کیشی اېکن. او اېسه معامله توگهگندن سۉنگ، مهمان نوازلیک رسمی یوزه سیدن چالاک ساتووچی نی نان- چای بېریب، کوزه تیب قۉییبدی. ساتووچی بو یېردن چیقیب شهرگه باریب، سودا- ساتیغی نی قیلیب، ایشلرینی بجریب، کېچقرون اویی گه قَیته یاتگنیده تاووق ساتگن قیشلاققه یېتیب کېلیبدی. او تاووغی نی ساتیب آلگن قلبی پاک آدم نینگ اویی گه باریب، اېشیگی نی تقیله تیبدی. او آدم چیقیب قرهسه، اېشیگی آلدیده اېرتنگی اۉشه تاووق ساتگن آدم تورگن اېمیش! اولر سلاملشیب، حال- احوال سۉرشگندن سۉنگ، حالیگی تاووق ساتگن، ساتیب آلگن کیشی گه: - هه، برادر قهلهی؟ تاووق سیزگه معقول بۉلدی می؟! دېب سۉرهبدی. - هه، خیر کۉرینگ، جوده یخشی تاووق اېکن! دېبدی. کېین حالیگی رند آدم تاووق آلگن آدم بیلن اویاق- بویاقدن سۉزلب، اونی صحبت گه تارتیبدی! شوندهی قیلیب، بېچاره ساده آدم رند آدمنی ینه اویی گه تکلیف قیلیب، کېچکی غذانی هم یېدیریب، عزت قیلیب جۉنهتیبدی! چالاک آدم باشقه بیر کونی ینه قۉشنی قیشلاقدن اۉتهیاتگنیده، قارنینی تۉیغزیش مقصدده، اۉشه ساده آدم نیکی گه باریب، اوندن حال- احوال سۉرهب: - قهلهی، یخشی می سیز؟ تاووق اویینگیزدهگی تاووقلر بیلن اۉرگهنیب، بېملال یوریبدی می؟! دېب صحبتنی باشلبدی. اصل گپدن خبرسیز بېچاره ساده آدم: - هه، برکت تاپینگ، تاووغینگیز یخشی اېکن، باشقه تاووقلر بیلن جوده ایناق یشب یوریبدی! دېب جواب بېریبدی. قلبی پاک آدم تاووق ساتووچی نی ینه اوییگه تکلیف قیلیبدی و دسترخوان یازیب، بار نرسه سی بیلن مهمانوازلیک رسمی نی بجا قیلیب، جۉنهتیبدی! شوندهی قیلیب، تاووق نینگ احوالینی سۉرهش و مهماندارچیلیک بیر آی دوامیده بیر نېچه قتله تکرار بۉلیبدی! نهایت، قلبی پاک آدم تاووق ساتگن آدم نینگ رندلیک و چالاکلیگینی پَیقب، گلگی نوبتده اویی گه کېلیب، تاووق نینگ حال- احوالینی سۉرهگنیده، او بو کۉزی ییرتیق شومشوک مهماندن قوتیلیش اوچون اوندن ساتیب آلگن اۉشه تاووق نی کېلتیریب، اونینگ کۉز اۉنگیده سۉیب، تازه لب، اونگه قرهب: - منه سیزدن آلگن تاووق نی سۉییب، بوگون سیزگه گۉشتی نی پیشیریب یېدیرهمن. خدا حقی، باشقه مېنی تینچ قۉیینگ، دېبدی!! بونی قرهنگ که اوزاق قیشلاقده، عادی قیشلاقلیک لر ایچیده یوز بېرگن بو عجایب عبرتلی واقعه، پایتخت کابلده زمانوی طرزده قوییدهگی چه یوز بېردی: نیمه بۉلدی یو معارف وزیرلیگی اوچینچی رسمی تیللر اوچون تېزده درسلیک کتابلر یازیلیب، چاپ اېتیلسین دېگن فکرگه توشدی! وزیرلیک بو شاشیلینچ، بیراق آغیر ایشنی مشاورلردن بیریگه تاپشیریب، بو ایش تېزده یۉلگه قۉییلیشی نی بویوردی! مشاور اېسه، وزیرلیککه ایکی- اوچ آیلیک آز مدتده بیرینچیدن آلتینچی صنفگه چه دزسلیک کتابلرنی یازیش قیین لیگی و اینیقسه بو تیللرده مؤلفلر و منبعلر آزلیگینی اَیتیب، اولرنی آگاهلنتیرگن. لېکن وزیرلیک، کته دالر مبلغ عوضیگه بۉلسه هم، یېردن می، کۉکدن می قه یېردن بۉلسه هم مؤلفلرنی تاپیب، کتابلر تألیفی نی اولرگه «اجاره» گه بېرینگ، دېگن بویروق نی بېریبدی! شونده مشاور اوچینچی تیللر نینگ سناقلی ضیالیلر، شاعرلر و یازووچیلریگه تیلفون آرقه لی خبر بېریب، اولرنی اوشبو آغیر ایشنی بجریش گه چارلب، مجلس اۉتکزیبدی. بو مجلسدن کېین ینه بیر- ایکی مجلس اۉتکزیلیب، بیرته- ایکیته مؤلف بو ایشنی بجریش گه تیارگرلیک بیلدیریبدی! بونی قرهنگ که، آز مدت ایچیده دالرلیک کته حقالزحمه بېریلیش خبری تېزده بوتون مرکزگه ترقهلیب، حتا که ولایتلرگه چه یېتیب باریبدی! شو بیلن بو تیللرده اۉزلرینی متخصص، یازووچی، مؤلف و شاعر دېب کۉرستگن اۉنلب کیشی، خودی مامه قلدیراق پیتیده یېردن قۉزی قارینلر چیققنیدېک پیدا بۉلیب، حالیگی مسوول مشاور دفتریگه بیرین- کېتین کېله بېریبدیلر! مشاور، ایلگری کۉپلب علمی- ادبی سیمینارلر، کنفرانسلر و محفللرده بولرنینگ کۉپلرینی یازووچی، شاعر و عالم صفتیده یوزلرینی کۉریش او یاققه تورسین، حتا آتلرینی هم اېشیتمهگن اېدی! شو باعث، او بونچه همکار تاپیلیب کېلگنیدن هم خرسند بۉلیب، هم حیرت و تشویش گه توشیبدی. اېندی شونچه داوطلب مؤلفلر آره سیدن اېنگ کوچلی و صلاحیتلی لرینی تنلب آلیش اوچون، تجربه لی زیرک مشاور اولرنینگ هر بیریدن انیق و هرتامانلمه معلوماتلی ترجمۀ حال، تحصیل سندلری، تذکره فوتوکاپیسی، اوچ قطعه رنگلی عکس، یازگن کتابلر و مقاله لر فهرستی و ممکن بۉلگنده اصل نسخه سینی طلب قیلیب، بو «یاغلیق پروژه» نی «مناقصه!» طرزده اولرگه بېرماقچی بۉلیبدی! بونی قرهنگ که، آلدین معارف وزیرلیگی قیدیریب- قیدیریب، هر تیل اوچون بیر- ایکی مؤلف تاپالمهگن بۉلسه- ده، اېندی نه فقط هر تیل اوچون اۉن- اۉنلب مؤلف تاپیلیب قالدی، بلکه مرکز و ولایتلردن تاپیلیب کېلگن مشتاق مؤلفلر آره سیده حتا بیر نېچه لری آلدیندن بشارت بېریلگن دېک، ایلگریدن بیر- ایکی ته درسلیک کتابنی یازیب قۉیگنمیز، دېگن گپلریگه برچهلر حیران بۉلیب، آغیزلری آچیلیب قالدی!! هرحالده، بو ینگی مؤلفلر قطاری توزیلگن اوزون فهرستده، درسلیک کتابلر یازیب یورگن اوچینچی تیللر دیپارتمنتی نینگ بیز مؤلفلری هم بار اېدیک، البته. او تامانده مشاور، بو خیلمه- خیل مؤلفلرنینگ اۉته اشتیاق و اصرارلریگه قرهمهی، اولر بیلن درّاو پروتوکل امضاء قیلیب، کتابلرنی تاپشیرمسدن، وزیرلیککه: اول بو «پروژه» گه پول منبع سینی تاپیب، کېرهکلی پول سررشته قیلینمه گونچه، مېن هېچ بیر مؤلف بیلن بیتیم توزمهیمن، دېب اَیتیبدی. شو بیلن پول منبعی وزارتدهگی تورلی سېزیلرلی و سېزیلمس! (مرئی و نامرئی!) عامللر و سببلرگه کۉره بو ایش بیر- ایکی آی، بلکه کۉپراق مدتدن بیری وزیرلیک نینگ توزگن کاغذلری یو برچه مشتاق مؤلفلرنینگ ذهن لریده شوندهی معلق و معطل بۉلیب قالگن! بیراق قیزیقیب داوطلب بۉلگن بیز مؤلفلر هرکونی بۉلمسه هم هفته ده بیر یا ایکی قتله، دفتری شونداققینه یۉل بۉییده بۉلگن مشاور جنابلری نینگ دفترلریگه باریب، حال- احوال سۉرهشگندن سۉنگ، البته که کتابلر تألیفی مسأله سی قندهی بۉلدی، دېب سۉرهب تورردېک! مهربان و کۉنگلی آچیق مشاور هم اۉته محبت و آچیق منگلهی بیلن بیزنی چای- چاکلیت بیلن کوتیب آلیب، مهماننوازلیک رسمی نی بجا قیلیب، یقین کونلرده خدا خواهلسه وزیرلیک پولنی تاپهدی، دېب کونگلیمیزنی کۉتریب تۉق قیلردی! پول مسأله سی یېچیلمهگنی و وزیرلیک نینگ بو تۉغریدهگی یوزهکی بۉش وعده لری، باریب- باریب بیزلرده شو «یاغلیق پروژه» نینگ عملگه آشیشیگه شک و شبهه توغدیره باشلهدی! بیراق «ناامید شیطان!» و انسان ذاتی امید و ارمان بیلن تیریک. شو باعث، بیزلر هم «یاغلیق پروژه» نینگ وعدهسی چۉزیلگنی گه قرهمهی، امیدیمیزنی اوزمهدیک و هرهفته مشاور صاحب دفتریدن موضوع نی خبر آلیب توردیک! بولردن تشقری، مشاور جنابلری نینگ اَیتیشیچه، کېچه یو کوندوز او کیشی نینگ تیلفونی جیرینگلب توریب،

کتابلر بهانه سیگه ...!