مجتمع جامعهء مدنی افغانستان (مجما)

	پرتو نادری
گزارش نشست با نمانیده گان نهادهای مدنی

اجنداى نشست : در اين نشست پرسش هاى زيرين مورد ارزيابى قرار گرفت: شما انتخابات رياست جمهورى ١٣٨٣ افغانستان را چگونه ارزيابى مى کنيد؟ آيا به نظر شما در اين انتخابات تخطى ها و کاستى ها يى وجود داشته است؟ به نظر شما اين انتخابات چه دست آوردهايى دارد؟ مقدمه : عزيز رفيعى رييس مجتمع جامعۀ مدنى افغانستان که اين نشست را گرداننده گى مى کرد با اظهار سپاس از اشتراک کننده گان بيان داشت که مجتمع جامعۀ مدنى به راه اندازى يک رشته نشست ها مى خواهد نتايج انتخابات و پى آمدهاى آن را از ديدگاه هاى مختلف مورد ارزيابى قرار دهد. او پس از بيان اين نکات از اشتراک کننده گان خواست تا به بيان ديدگاه هاى شان در ارتباط به اين پرسشها بپردازند. لعل گل رييس سازمان حقوق بشر افغانستان : در صورتى که ما هنوز گزارش هيئت حقيقت ياب سازمان ملل متحد را در ارتباط به چگونه گى تخطى هاى انتخابات نخوانده ايم خيلى دشوار به نظر مى آيد که به بيان تخطى ها پرداخت. عزيز رفيعى : ما مى خواهيم نظريات و ديدگاه هاى خود را بيان کنيم. ما به حيث فعالان عرصه جامعۀ مدنى بايد بتوانيم حوادث اجتماعى _ سياسى کشور خود را ارزيابى کنيم و ديدگاه هاى خود را بيان کنيم. استاد مسعود رييس سازمان داوطلبان حقوق بشر افغانستان و استاد پوهنتون کابل : با وجود همه کاستى هاى که انتخابات داشت، مى توان گفت که اين امر يکى از رويداد هاى شگفتى انگيز در منطقه به شمار مى آيد. براى ما اشتراک مردم بسيار اهميت دارد، اين امر نشان مى دهد که مردم به سطح قابل توجه آگاهى سياسى، سيده اند. انتخابات نشان داد که مردم با حرکت ها دموکراتيک مخالف نيستند. با وجود نگرانى ها ى که وجود داشت، مخالفان هم نخواستند که جريان انتخابات را اخلال کنند. در انتخابات هر کشور مى تواند تخطى هاى وجود داشته باشد. تخطى ها مى تواند دوگونه باشد. يکى تخطى هاى قصدى و ديگر تخطى تخنيکى . من اطلاع دارم که در شمارى ولسواليها پس از ساعت شش شام، صندوق ها در اختيار ولسوالها بوده و هيچ ناظرى بر آن نظارت نداشته است. من نمى خواهم بگويم که تخطى صورت نگرفته است ، حتماً تخطى هايى صورت گرفته است. با اين حال بزرگترين دست آورد انتخابات اين است که ما از آزمون بزرگى گذشتيم، اين بسيار امر اميد وار کننده است که در جريان انتخابات زد و خوردى درميان مردم صورت نگرفته است. انجنير برات: گزارش کمسيون حقيقت ياب سازمان ملل متحد نشر شده است ، دوستان مى توانند آن را مطالعه کنند. جاى خوشى است که با همه مشکلات انتخابات پيروز شد ، انتظار نمى رفت که زنان با اين پيمانۀ بزرگ در انتخابات شرکت کنند که کردند. دونوع مشکلات در انتخابات وجود داشت. 1. مشکلات تخنيکى 2. مشکلات عمدى براى آن که در آينده انتخابات بهترى داشته باشيم بايد همه و عواملى را که مى تواند مشکلات به بار آورد شناسايى کنيم و از ميان برداريم. مساله رنگ انگشت و اين که کارمندان انتخابات در محل هاى راى دهى تجربه و آگاهى کافى جهت رهنمايى مردم نداشتند مى تواند از شمار مشکلات تخنيکى باشد. اما در شمارى از مراکز انتخاباتى ديده شده است که براى کسى اجازه داده نمى شد از محل انتخابات ديدن کند، عکس کانديدانى که در آن مناطق نفوذ داشتند درمحل انتخابات به ديوارها نصب بودند. حتى در بعضى از مراکز کارمندان ورقه راى را مى ديدند که يک شهروند به کدام يک را کانديدان راى داده است. برى پال: درکليت ارزيابى من از انتخابات يک ارزيابى مثبت است مردم افغانستان هم در انتظار يک چنين روزى بودند. اين انتخابات زمينۀ مشارکت مردم در يک امر اساسى بزرگ را به وجود آورد، نخستين تجربۀ بود در جهت دموکراسى . هر شهروند قوت راى خود را ديد و آن رابه نمايش گذاشت اميدواريم که روز انتخابات در تاريخ سياسى افغانستان به مشابۀ نوروز تلقى شود . بايد به مناسبت هيجدۀ ميزان آبده ياد گآرى ساخته شود. در رابطه به کوتاهى و کاستى ها بايد بگويم که در اکثر انتخابات يک چنين تجربه هاى به وجود مى آيد. البته در افغانستان شمارى از نواقص عمدى بوده و شمار ديگر نا آگاهانه صورت گرفته است. قصور وکوتاهى هاى آگاهانه ، يکى هم برمى گردد به مديريت ضعيف دفتر مشترک تنظيم انتخابات. من افرادى را ديدم که زير سينن سيزده و چهارده سال قرار داشتند ؛ ولى به حيث کارمندان انتخاباتى استخدام شده بودند و هيچگونه تجربه و آگاهى در جهت رهنمايى راى دهنده گان نداشتند. قلم هاى رنگ در جايى گذاشته شده بود و انگشتان مردم بارنگ عادى نشانى مى شد. گزارشهاى وجود دارد که تفنگسالاران در بعضى از مناطق بر جريان راى دهى اعمال نفوذ کرده اند. تهديد صورت گرفته است .البته با اين حال انتخابات دست آوردهاى هم داشته است اولاً انتخابات چالش بزرگى در برابر بنياد گرايان بود، چالش بزرگى بود در برابر آنهاى که فکر مى کنند که انتخابات يک امر غير شرعى است ، در عين زمان انتخابات چالشى و پيروزى بود در برابر کشور هاى که نمى خواهند در افغانستان ثبات سياسى وجود داشته باشد. روشن څېړن : مى خواهيم بر دو نکته اشاره کنم. 1. در اين انتخابات زنان افغانستان نشان دادند که مى توانند در تمام پروسه هاى سياسى واجتماعى در کشور دوشا دوش مرد ان سهم بگيرند. اضافه از ٤٠% زنان در اين انتخابات راى داده اند که اين يک پيروزى بزرگ براى زنان به حساب مى آيد، اين در حالى است که يک روز پيش از انتخابات در کابل و جلال آباد راکت هايى شليک شد ، با اين حال زنان به حوزه هاى راى دهى رفتند و راى خود را در صندوق ها ريختند. چيز ديگرى که در اين انتخابات براى من مهم بود اين است که مردم با نظم خاصى در قطار هاى معيين انتظار مى کشيدند تا راى بدهند. اين نظم در حوزه هاى راى دهى را خود مردم به وجود آورده بودند. ظرفيت کارى کارمندان مراکز راى دهى آن قدر ضعيف بود که مى شود گفت مردم بيشتر از آن ها در پروسه اطلاع داشتند. دليل اين است که در استخدام کارمندان هيچگونه تعهدى وجود نداشته است. 2. نکتۀ ديگر اين که بايد نهادهاى مدنى بنياد FIFA را تقويت کنند تا ظرفيت کارى آن در انتخابات آينده بالا برود و بتواند افراد بيطرف و مسلکى را در پروسۀ انتخابات معرفى کند. انتخابات پارلمانى پيش روى است از همين حالا بايد تدابير لازم گرفته شود که نواقص و نارسايى ها يک بار ديگر تکرار نشوند. ميهن يار: انتخابات در افغانستان امر تازه نيست، در ١٣٢٦ در شهرکابل انتخابات شهردارى راه اندازى شد، بعداً در سال ١٣٢٧انتخابات شوراى ملى صورت گرفت که به نام دورۀ هفت شورا معروف است، در دهۀ دموکراسى در ١٣٤٤ انتخابات پارلمانى دوره هاى سيزده و چهارده صورت گرفت. اما بايد گفت که در آن انتخابات بيشتر قدرتمندان قوم روى صحنه بودند. انتخابات رياست جمهورى ١٣٨٣ اولاً نخستين انتخابات از نوع خود است که و مردم به پيمانۀ وسيعى در آن اشتراک کردند. نواقص بسيارى جدى در اين انتخابات وجود نداشت . او گفت که رديف هاى منظم مردم مايۀ تعجب بود که چقدر آرام و متين انتظار مى کشند که راى بدهند . با اين حال آگاهى مردم از انتخابات و شيوۀ راى دهى در سطح پايين وجود داشت و اين امر سبب بروز يک رشته نواقص تخنيکى گرديد. در ارتباط به اطلاع دهى به مردم تبليغات راديو و تلويزيون و ديگر رسانه بسيار نا کافى بود، در جاهايى هنوز مردم فکر مى کردند که آن ها پادشاه انتخاب مى کنند نه رييس جمهور. فضل الله وحيدى : انتخابات امر مثبتى بود ، مردم به ميزان غير قابل پيش بينى اشتراک کردند، من مى خواهم بگويم که اين امر نتيجۀ برنامۀ آگاهى دهى به مردم بود که به وسيلۀ نهاد هاى مدنى در دور دستترين مناطق کشور اجرا گرديده است. با اين حال کارمندان انتخابات بى تجربه و نا آگاه بودند و مردم را نمى توانستند به درستى راهنمايى کنند. مهم اين است که حکومت آينده بتواند به اين همه شور و علاقۀ مردم پاسخ مثبت بگويد، بدون ترديد تخطى هاى اين جا و آن جا صورت گرفته است؛ ولى اين تخطى ها به ميزانى نبود ه است که بتواند مشروعيت انتخابات را زير سوال ببرد. سيد سليمان آشنا : انتخابات به وسيلۀ افغانها صورت گرفته است و نبايد افتخار آن رابه ديگران داد و گفت که کار خارجى ها بوده است. نواقص در انتخابات بر مى گردد به ضعف دفتر مشترک تنظيم انتخابات و پوليس که در بعضى از حوزه ها نتوانستند جلو قدرتمندان و قوماندانان را بگيرند، از اين رو مداخلۀ آن ها در مواردى وجود دارد. آنها نتوانستنديکصد و بيست هزار تن کارمند انتخابات را در يکى دو روز آموزش بدهند اين امر نشان مى دهد که آن ها تجربه وظرفيت رهبرى مردم را نداشتند آن ها اکثر آن ها شاگردان مکاتب بودند. بايد کوشيد که اين نواقص در انتخابات پارلمانى صورت نگيرد. در رابطه به دست آورد هاى انتخابات مى خواهم بگويم که دست آورد آن پنج سال بعد معلوم مى شود،که آيا انتخابات بنيادين مى شود يا نه . دست کم بايد مدت زمانى صبر کرد و ديد که حکومت آينده چه ماهيتى خواهد داشت. ثريا پرليکا: در اين انتخابات نهادهاى مدنى موثر تر از دفتر مشترک کار کرده اند، بناءً بخش قابل توجه دست آورد انتخابات برمى گردد به جامعۀ مدنى. البته تهديد هاى فراوان وجود داشت ، چهار خانم در جلال آباد کشته شدند با اين حال اضافه از ٤٠درصد زنان در انتخابات اشتراک کردند اين امر دور از تصور بود. تجربۀ انتخابات درگذشته در افغانستان وجود دارد، بناءً بايد براى جامعۀ بين المللى فهمانده شود که اين نخستين بار نيست که در افغانستان انتخابات صورت مى گيرد، در دفتر کمسيون مشترک انتخابات بادريغ که نماينده گان نهادهاى مدنى و احزاب سياسى وجود نداشت. در آينده بايد کارمندان درکمسيون انتخابات به وسيلۀ نهادهاى مدنى معرفى شوند. کانديدان نيز فرصت کمپاين خود را با موضوعات غير ضرورى ضايع کردند. مخالفان کرزى گاهى پا فشارى کردند که او استعفا دهد و گاهى هم تهديد کردند که انتخابات را تحريم مى کنند، در حالى که مى توانستند به تشريح برنامه هاى کارى خود بپردازند و به مردم هشيارى بيشتر سياسى دهند. الهه سروش : انتخابات در ذات خود يک پروسۀ قابل قدر و بهترين موقع براى مردم جهت سهم گيرى در انتخاب رييس جمهور بود، اما نه به آن صورت که در کشور ما اجراشد، درين انتخابات ، خيانت ، بى نظمى و کاستى ها بحدى زياد بود که از هيچ کسى پوشيده نيست. مثلاً دادن چند کارت راى دهى به يک تن خود مساله يى بود که قبلاً طرح برنامه ريزى شده بود و افرادى هم چند بار کارت گرفتند. مسالۀ رنگ هم يک مشکل تخنيکى نبوده، بلکه يک تخطى عمدى بوده. دست آوردهاى مثبت اين انتخابات رانميشود فعلاً برشمرد، مگر دست آورد هاى منفى آن قومى و مليتى بود که من خودم شاهد مخالفت هاى فراوانى ، ميان اقوام بعد از انتخابات هستم که يگانه دليل آن را در بيانيه هاى کانديدان محترم ميدانم . و به نظر من اين بزرگترين ضربه يى است به ملت و اقوام افغانستان است. انتخابات از لحاظ اشتراک زن و مرد خيلى عالى بود. و اين يگانه نقطۀ مثبت انتخابات بود. _ توضيح کارت راى دهى براى مهاجرين ايران به اساس تذکره صورت گرفت ، اما در پاکستان بدون داشتن تذکره که اين خودش مورد ديگرى از جنبه هاى منفى انتخابات بود. ضرورت است در آينده کانديدان در ارتباط به چگونگى کمپاين مبارزاتى خود آموزش بيبينند . استاد سيحون استاد پوهنتون کابل! واقعيت اين است که جامعۀ افغانستان سياسى شده است, مردم تجربه هاي سياسى چپ و راست را ديده اند و دليل مشارکت مردم در انتخابات هم بر ميگردد به همين امر سياسى شدن آن ها. با اين حال دموکراسى را جامعۀ ما خود ايجاد نکرده است, دموکراسى در جامعۀ ما پس از يک بحران به وجود آمده است يعنى پس از يازدۀ سپتامبر 2001 . حالا جهان به سوى دموکراسى گذار کرده است. اگر قرار مى بود که يک چنين مشکلى در افغانستان در دهۀ شصت به وسيلۀ امريکايى ها حل مى شد , حتماً مادرآن زمان شاهد يک کودتاى نوع امريکايى مى بوديم . پس در روند سياسى کنونى نقش جامعۀ جهانى بسيار مهم و گسترده است و در جهت ديگر اشتراک مردم در انتخابات نيز بسيار مهم است . با اين حال در اين انتخابات , مردم به اهداف کانديدان راى ندادند به برنامه هاى کارى آنها راى ندادند , در نتيجهء اين انتخابات بايد بپذيريم که افغانستان قطبى نيز شده است و آن گونه که ديده شد راى ها نيز قطبي بودند . از نظر تخنيکى بايد بگويم که از همان آغاز ثبت نام مشکلات ونارسايى ها وجود داشت , اولاً نفوس کشور ما معلوم نيست ، سرشمارى دقيق نفوس مطابق معيار هاى ملل متحد وجود ندارد, امنيت در سرحدات کشور وجود ندارد. سرحدات کشور کلاً بسته نيستند. دفتر مشترک تنظيم انتخابات اساساً مستقل نبوده است , اين دفتر مامور بوده و به وسيلهء يک فرد، فرمان فعاليت يافته در تمام جهان کمسيون هاى انتخابات هميشه بى طرف مى باشد و زير نفوس هيچ فرد دولتى و يا ارکان دولتى قرار ندارد . حالا شايد داشتن چنين کميسون انتخابات براى افغانستان دشوار باشد, ولى جامعهء مدنى بايد بداند که اگر چنبن کميسونى نباشد انتخابات در آينده نيز با نواقص و کاستى ها همراه خواهد بود . بايدبه پيامد انتخابات انديشيد. اگر ريس جمهور به سوى يک برنامه جامع ملى به سوى اهداف توسعه، بازسازى , رشد و انکشاف اجتماعى حرکت نکند و نخواهد که به پرسش هاى مردم پاسخ گويد در آن صورت اين انتخابات نتوانسته است که مشکلى را حل کند . ما در گذشته از عدم کارايى نظام ها رنج برده ايم از عدم عدالت اجتماعى رنج برده ايم در حالى که پادشاه و ياهم رييس جمهور داشته ايم . جامعۀ مدنى بايد دولت آينده را کمک کند که بتواند برنامه هايى مشخصى را در جهت رشد و توسعه ملى روى دست داشته باشد. قسيم اخگر: انتخابات آغاز يک تولد است, آغاز تولد ما به عنوان ملت . انسان با آزادى انسان مى شود و انتخابات تضمين کننده آزادى است . مردم ظرفيت پذيرش دموکراسى و ارزش هاى آن را نشان دادند, ما به اين نتيجه رسيده ايم که اگر مخالفان بگذارند مردم ما ظرفيت گذار به يک زنده مبتنى بر ارزش هاى دموکراسى را دارند . بايد بگويم که از اغاز تشکيل دفتر مشترک و بعداً ثبت نام نه تنها کاستى ها ؛ بلکه ناراستى ها وجود داشت . به آن زمينه ها و امکاناتى که مى توانست انتخابات را بيشتر برپايه هاى ارزشهاى دموکراسى استوار سازد توجه نشد اگر در آينده قانونيت و و زمينه هاى لازم دموکراسى وجود نداشته باشد ، دست آوردهاى اين انتخابات مى تواند از بين برود . جامعۀ مدنى بايد دقيق باشد که ديگر کميسون انتخابات انتصابى وجود نداشته باشد . جامعۀ مدنى بايد در تشکيل کميسون انتخابات اينده سهم داشته باشد قانون بعدى انتخابات بايد به وسيلۀ جامعۀ مدنى ساخته شود . سيد نجيب الله هاشمى: پرسش اين است که آيا انتخابات, انتخاب مردم افغانستان بود؟ تجربه و مشق دموکراسى براي مردم افغانستان يک امر ناگزير بود. اين انتخابات را مى توان به نقطۀ فصل و وصل با گذشته و آينده دانست . آينده يى که مردم در عرصه سياست خود بازيگر اند. در اين انتخابات ديديم که زعامت ها به مردم مراجعه کردند تا مشروعيت به دست آورند . انتخابات يک آغاز خوب بود که نبايد انجام تلقى شود , بايد پروسه هاى بعدى آن تکميل شود, مثلاّ انتخابات پارلمانى تکميل شود. به گونۀ مشخص مى خواهم به چند نکته زيرين اشاره کنم: 1- موقف گيرى مطبوعات در انتخابات . 2- موقف گيرى جنگ سالاران در انتخابات . 3- قومى شدن انتخابات با تاسف بايد . ياد کرد که مطبوعات در ارتباط به رويداد هاى انتخابات با نوع احساسات بر خورد کرد, شمارى نشريه تنها از مشکلات و بد بينى مى گفتند و شمار ديگر همه مشکلات را نفى مى کردند. انتخابات نشان داد که اگر ملت تصميم بگيرد هيچ جنگ سالارى نمى تواند ارادۀ آنها را تغير بدهد . انها نفوذ گسترده يى در انتخابات نداشتند. مطبوعات تاکيد مى کردند که انتخابات در افغانستان قومى مى شود در حالى که مى توان گفت که انتخابات عمدتاً قومى نبوده است . در ارتباط به مشکلات بايد بگويم که دفتر مشترک تنظيم انتخابات آن ضربه يى را که به اعتبار انتخابات وارد کرده, بيشتر از ضربۀ طالبان و القاعده بوده است, با دريغ که آنها بر دامن اولين تجربۀ دموکراسى در افغانستان لکۀ بدنامى گذاشتند. عدم مديريت و دولتي بودن آن مى تواند سرچشمه چنين نواقصي باشد . صمدى: در کليت انتخابات را مى شود يکى از موفقيت هاى در تاريخ سياسى افغانستان گفت, يک اقدام مثبت در جهت مشارکت مردم در قدرت سياسى. اميد واريم که کمبود ها از بين برده شود تا همشيه دولت ها در افغانستان قدرت و مشروعيت خود را از مردم به دست آورند. ملکه قانع: هيجده ميزان بايد به جشن ملى در کشور بدل شود. من از اشتراک زنان در انتخابات بسيار خوشحالم، اما بايد گفت که در محلات راى دهى عدالت مراعات نشده بود, مثلاً در شهرها مراکز نزديک راى دهى وجود داشت در حالى که در ولسوالي ها مردم بايد از دو تا سه ساعت منزل مى زدند تا به مرکز راى دهى برسند. بايد در ارتباط به استخدام کارمندان انتخابات توجه شود که افراد آگاه و بى طرف استخدام شود و به همين گونه با در نظرداشت ميزان بلند بى سوادى در ميان مردم بايد برنامه هاى آگاهى دهى در ميان مردم بالا برده شود. آذريون: پيش از روز انتخابات بعضى از نهادها به امر نظارت بر انتخابات به وسيله جامعۀ مدنى مخالفت مى کردند و مى گفتند اين امر به مفهوم مشروعيت دادن به دفتر مشترک تنظيم انتخابات است. بعداً چنين نهاد ها و سازماهاى اعلاميه يى صادر کردند و از يکى از کانديدان پشتى بانى نمودند. نظارت نهاد هاى مدنى بر کار کرد دفتر مشترک تنظيم انتخابات مهم تر از نظارت آنان در تا حوزه هاى انتخاباتى بود. نهاد هاى مدنى بايد مى دانستند که دفتر مشترک چگونه کار مى کند . نظارت نهاد هاى مدنى در حوزه ها و ولايات بسيار ضعيف بود. در بعضى از ولسوالى هاى ولايت غزنى در حوزه هاى انتخاباتى به مردم تاکيد مى شد که به فلان کانديد راى دهند. در اينگونه ولسوالى ها هيچ نماينده از نهاد هاى مدنى وجود نداشت. وقتى مردم مى بينند که راى آنها لگد مال مى شود و يا آنها به نوعى تهديد مى شوند که به فلان کانديد راى بدهند آيا آنها علاقه مى گيرند که در انتخابات پارلمانى اشتراک کنند, مسلماًًً که نه! استاد مسعود: در سال هاى اخير مشکل عمده يى ما همان سوء استفاده از دارايى هاى ملت و يا کمک هايى است که به مردم افغانستان شده است. در پروسۀ انتخابات اضافه ار 250 مليون دالر امر يکايى به مصرف رسيده است. در حالى که مى شد از اين پول در ساختن ده ها مکتب و شفاخانه و شبکه هاى آب رسانى استفاده شود, آيا نمى شود که نهاد هاى مدنى به گونه داوطلب کار کنند . زمانى که مساله کمک مالى با اين همه جديت مطرح مى شود و هر نهاد مى خواهد پروژه يى داشته باشد تا کمک مالى بگيرد در اين صورت فکر مى شود که انتخابات يک پروژه بوده است نه يک پروسه. عزيز رفيعى: تا زمانى که نهاد هاى جامعه مدنى نتوانند به خود کفايى برسند, مشکل است که بتوانند مستقلانه عمل کنند. محقق مير محمد شريف پاکرايى از اکادمى علوم: اشتراک مردم, زنان و مردان و اقوام گوناگونى در انتخابات بيانگر آن است که مردم ديگر حکومکت خانواده گى, فردى, قومى و قبيله يى , و گروهى را نمى خواهند. اشتراک مرد م در انتخابات به اين مفهوم است که آنها زنده گي صلح آميز مى خواهند, مخالف با جنگ و خون ريزى اند, مى خواهند در صلح و برادرى زنده گى کنند. در انتخابات يک خواهر هم کانديد بود که اين يک امر بسيار در انتخابات افغانستان بسيار با اهميت بود, در حاليکه حتى در کشور هاى که خود را حامى دموکراسى مى گويند هنوز چنين فرصتى براى يک زنان فراهم نيست. در انتخابات نواقص مهمى هم وجود داشت, مثلاً بدون تطبيق تذکره و تشخص سن و سال کارت هاى ثبت نام توزيع شده است شمارى افراد استفاده جو توانستند که چند کارت به دست آوردند. مشکلات مالى سبب شد که شمارى از شخصيت هاى واجد شرايط نتوانند خود را به مقام رياست جمهورى کانديد کنند. شرط ارايه ده هزار کارت ثبت نام يک نوع بازار معامله گرى را به وجود آورد. کارت ها با تذکره ها تطبيق نشد تا سن راى دهنده معلوم شود, بناءً هزاران تن پايين تر از سن هيجده ساله گى هم راي دادند. رنگ انگشت اصيل نبود و از انگشت به زودى پاک مى شد, اين امر فرصت را به آنهاى فراهم کرد که چند کارت ثبت نام داشتند و چند بار راى دادند. من در ارتباط به يکى از نماينده گان سازمان ملل متحد اعتراض کردم او ملامتى را به گردن بزرگان انداخت. در بعضى جاها بى نظمى به حدى بود که فکر مى کردى کارمندان انتخابات با هم در مورد بى نظمى تفاهم کرده اند. در جريان راى دهى اکثراً ديده مى شد که کسانى روى تعلقات زبانى, سمتى, و مذهبى راى هاى خود را به صندوق ها ريختند که اين امر مى تواند خود در سرنوشت ملت افغانستان اثر منفى داشته باشد انتخابات زمينهء تفاهم ملى را به وجود اورده است بعد از انتخابات اعتماد جامعۀ جهانى به ملت افغانستان افزايش يافته است. پيروزى شخصيت مانند اقاى کرزى را مى توان يکى از دست آورد هاى ديگر انتخابات خواند. الهه سروش : اين انتخابات در ذات خود يک پروسۀ قابل قدر است و بهترين موقع بارى مردم جهت سهم گيرى در انتخابات رييس جمهور بود. اما نه به آن صورت که در کشور ما اجرا شد, درين انتخابات, خيانت, بى نظمى و کاستى ها به حدى زياد بود که براى همه آشکارا بود. مثلاً گرفتن چند کارت راى دهى خودش مساله يى بود که قبلاً طرح و برنامه ريزى شده بود. افرادى هم که چند بار کارت گرفتند بر اساس اهداف از قبل تعيين شده بود مساله رنگ هم يک مشکل تخنيکى نبوده, بلکه پلان شده بود. دست آوردهاى مثبت اين انتخابات را نميشود که فعلاً بر شمرد, مگر دست آوردهاى منفى آن يکى دامن زدن بيش از حد کانديدان محترم به مسايل قومي و مليتي بود که من خودم شاهد مخالفت هاي فراواني ميان اقوام بعد از انتخابات هستم که يگانه دليل آن را در بيانيه هاى کانديدان محترم ميدانم. به نظر من اين بزرگترين ضربهء است به ملت و اقوام افغانستان يکى از دست آورد هاى منفى اين انتخابات هم همين مسئله است. انتخابات از لحاظ اشتراک مردم ( زن و مرد) خيلى عالى بود. اين يگانه نقطه مثبت انتخابات بود. توزيع کارت راى دهى براى مهاجرين در ايران به اساس تذکره صورت گرفت. اما در پاکستان بدون داشتن تذکره که اين خودش يکى ديگر از نقاط منفى انتخابات بود. آذريون: دست کم بهتر است که نهاد هاي مدنى با همديگر در ارتباط به برنامه هاى کارى خود مشوره کنند و برنامه هاى خود را هم آهنگ کنند تا در يک جهت پول گرفته شده به گونهء موثر به مصرف برسد و در جهت ديگر هم آهنگى در ميان نهاد هاى مدنى مى تواند آنها را در اجراى کار و موثريت در روند هاى سياسى � اجتماعى نيرومند تر سازد.

صفحهء گذشته