مجتمع جامعهء مدنی افغانستان (مجما)

	حلیم یارقین
نخستین جشنوارهء دنبوره نوازان افغانستان

دنبوره يکی از آلات موسيقی اصيل ملی کشور ماست. اين آله را اوزبيکها به گونة Ťدومبيرهť و مردمان ديگر به شکل های Ťدَمبورهť و Ťدَنبورهť تلفظ ميکنند. امروز دنبوره به عنوان يک آلة قديمی و اصيل ملی در ميان اکثريت قريب به اتفاق تمام ملل تورکی جهان؛ مانند: اوزبيکها، قزاقها، تورکمنها، قيرغيزها، قره قلپاقها، آلتايها، باشقيردها، ياقوتها، تاتارها و اويغورها و نيز ساير ملل؛ چون: تاجيکها و هزاره ها مورد استفاده است. در برخی از منابع تاريخی اختراع Ťدَنبورهť را به تورکان نسبت داده اند. گستردهگی کاربرد اين آله در ميان آنان تا حدی مؤيد اين نظر است. در فرهنگ اوزبيکها، Ťدَنبورهť هم در گسترة موسيقی و هم در ادبيات شفاهی جايگاه ويژه و بارزی دارد. به ويژه در ادبيات شفاهی اين آله به عنوان ابزار سمبوليک، تصويری و استعاري کاربرد فراوان دارد. چند نمونه از آنها را ذکر ميکنم: - قرنيم دومبيره چيرتهدی! (معادل دری: شکمم تنبور ميزنه!) - مين نيمه دييمن، دومبيرهم (قوبيزيم) نيمه دييدی! (مه چه ميگُم، تنبوريم چه ميگه!) - ايشک تی قولاغيگه دومبيره چيرتماق! (معادل دری: در گوش خر ياسين خواندن!) - دومبيره چيرتيب يوريبتی! (در مورد شخص بيکاره و تنبل) و يا اين مصرع های زيبای يک Ťسبزمنť مردمی را بخوانيم: کوچهدن اوتيب بارهدی اوچ کيشی دومبيره چيرتيب بارر اورتنچيسی دومبيره چيرتگن قولی کاهشده دور او قوشيق اَيتگن تيلی نالشده دور به هررنگ، دومبيره از آن آلات موسيقی است که در گستره ها و ژانرهای مختلف موسيقی؛ چون: آهنگهای بزمی، حماسی، غنايي، خوشی، اخلاقی وغيره به گونة تکنوازی، گروهی يا همراه با آلات ديگر موسيقی نواخته ميشود. اين آله معمولاً از چوب درخت توت با يک کاسه و دستة بلند ساخته شده، تار آن رودهيي، سيمی يا گاهی ابريشمی ميباشد و بدون پرده نواخته ميشود. امروز Ťدَنبورهť بيشتر در سمنگان، فارياب و تخار ساخته ميشود. دستة آن را با صدفکاری و پوپکها ميآرايند. به تاريخ های 22-23 قوس 1386 جشنوارة باشکوهي در شهر باستانی شبرغان به نام Ťجشنوارة دنبوره نوازان افغانستانť برگزار شد. اين جشنواره با ابتکار و تشبث جوان ذوقمند محترم شريف الله و همکاری شماری از هنردوستان جوزجان راه اندازی گرديد. Ťتلويزيون آيينهť کار ثبت و پخش جريان جشنواره را به عهده داشت. اين جشنواره که در نوع خود در کشور عزيز ما بيسابقه بود، با شرکت حدود (60) تن دنبوره نواز ماهر از (11) ولايت کشور (جوزجان، بلخ، فارياب، سرپل، سمنگان، بغلان، قندوز، تخار، باميان، دايکندی و وردک و ميدان شار) تحت نظر هيئت داوران ويژه، متشکل از اساتيذ موسيقی، به ويژه استادان دنبوره نواز برگزار گرديد. مهمانان ولايات به رسم قديمی معمول مردمان منطقه از سوی برخی از باشندهگن شبرغان Ťقوناقť (مهمان) گرفته شده، تا بازگشت شان پذيرايي گرديدند. هنرنمايي در سه بخش زير صورت گرفت: 1. تکنوازی (آهنگی به انتخاب هيئت داوران و آهنگ ديگر به انتخاب خود هنرمند). 2. آواز خوانی با دنبوره. 3. اجرای يک پارچة حماسی توسط هنرمند بخشی. در هر بخش سه هنرمند برنده از سوی داوران برگزيده شده، جوايزی چون قالين، تلويزيون، تايپ ريکاردر و چپن برای شان اهدا گرديد. همچنان، به عدة ديگر تحايف تشويقی داده شد. گفتنی است که از ميان هنرمندان ممتاز (3) تن به سفر يک هفتهيي تاشکند و (5) تن هم به سفر مسکو فرستاده ميشوند. اين جشنواره در بخش سوم خود فقط يک اشتراک کننده از ولايت سرپل به نام جميل بخشی داشت. اميدواريم در جشنواره های آتی تعداد بيشتری از هنرمندان Ťبخشیť را که يکی از مهمترين ژانرهای موسيقی مردمی و ملی، يعنی سرايندة داستانهای حماسی مانند Ťگور اوغلیť و Ťاَوَزخانť اند، داشته باشيم. در جشنواره از نقش و جايگاه بلند دنبوره نواز مشهور کشور Ťبابه قرانť تاشقورغانی، به عنوان استاد مسلم اين عرصه و پديد آورندة آهنگهای زياد تقدير و تجليل به عمل آمد. گزينش تصوير اين هنرمند مرحوم در وسط آرم بزرگ جشنواره نيز به همين دليل بوده است. همچنان، جشنواره از هنرمندان دنبوره نواز و آوازخوان مشهور صفدر توکلی و فيروز قندوزی با اهدای قالين و تلويزيون تقدير به عمل آورد. در پايان جشنواره فيصله شد تا چنين جشنواره ها همه ساله در فصل مناسب سال داير گردد. پرواضح است که راه اندازی چنين جشنواره هايي در امر رشد، تقويت و غنامندی هنر اصيل ملی و ابقای آلات موسيقی مربوط آن کمک شايان ميکند. اميدواريم، چونان گامهای بهين در مورد ساير آلات و گستره های موسيقی اصيل مردمی ميهن ما با ابتکار افراد و نهادهای فرهنگی برداشته شود و خدمتی درخور در امر شناسايي، رشد و حمايت موسيفی اصيل ملی و فولکلوری ما فراز آيد

صفحهء گذشته